اسلام در اين است كه زمامدار راستين و دلسوز، هرگونه نغمه شومِ براندازى حكومتى را كه جز به حق نمى‌انديشد، فرو نشانده و آفت‌ها را بزدايد، در غير اين صورت دين‌ناباورانِ سينه‌چاك دين، همه دستاوردهاى آن را در معرض خطر قرار خواهند داد.

اما مشكل امروز ـ همان‌گونه كه گفته شد ـ وجود بعضى از چهره‌هاى پرآوازه روياروى آن امام همام است. براى مردمى كه سال‌ها به پشت كردن به معيارهاى الاهى و دل‌خوش كردن به ظاهرى فريبنده خو گرفته‌اند، تحليل اين جريان بسيار دشوار است و طبعاً خواب راحت را از چشم‌هاى پرمحبت پدر مهربانى كه بيش از خود آن مردم براى آنان دل مى‌سوزانند، خواهد ربود:

...‌وَ قَدْ قلَّبْتُ هذَا الاْمْرَ بَطْنَهُ وَ ظَهْرَهُ حَتّى مَنَعَنِى النَّوْمَ فَما وَجَدْتُني يَسَعُني إلاّ قِتالُهُمْ أَوِ الْجُحُودُ بِما جاءَ بِهِ مُحَمَّدٌ(صلى الله عليه وآله)فَكانَتْ مُعالَجَةُ الْقِتالِ أهْوَنَ عَلَىَّ مِنْ مُعالَجَةِ الْعِقابِ، وَ مَوْتاتُ الدُّنْيا أهْوَنَ عَلَىَّ مِنْ مَوْتاتِ الاْخِرَةِ‌؛[١] من همه جوانب را بررسى، و به دقت زير و رو نمودم تا آنجا كه (اين فكر) خواب را از من گرفت (و از شدت تأمل و انديشه خواب از سرم پريد) و به ناچار يا بايد به جنگ آنها مى‌رفتم يا به يكباره

[١] خطبه ٥٣ (٥٤) در مورد زمان صدور اين خطبه، گفت وگوست. با توجه به صدور خطبه (فَتَدَاكُّوا عَلَيَّ تَدَاكَّ الْإِبِلِ الْهِيم) برخى همچون مرحوم ابن ميثم بحرانى طبق آنچه مرحوم خويى در منهاج البراعه، ج ٤ ص ٣٢٤ نقل كرده‌اند، آن را به صفّين، و اصرار اصحاب امام(عليه السلام)به كسب اجازه براى جنگ با معاويه مربوط مى‌دانند‌؛ هرچند در عبارات بعد هنگام ترجمه، هم شام را مطرح فرموده‌اند، هم فتنه جمل را. مرحوم مجلسى هم در بحارالانوار، ج٣٢، ص ٥٥٥ اين سخن را در باب وقايع صفين آورده و پس از نقل كلامى از مرحوم ابن ميثم بحرانى، اين حالت هجوم را به وضعيت بيعت مربوط دانسته‌اند و طبعاً سخن از جنگ در جملات بعد، به اولين جنگ كه همان جمل است مربوط مى‌شود.