زينهار از تکبر - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٢٠ - حج، آزمايشى بزرگ

ديده مى‌شود. حتى گاهى جمادات، محك مناسبى براى ميزان پايبندى مدعيان حقيقت و ايمان در نظر گرفته مى‌شوند‌؛ همچنان كه در اينجا امير مؤمنان(عليه السلام) سنگ‌هاى بر هم چيده شده كعبه معظمه را يادآور شده و فرمودند:

حج، آزمايشى بزرگ

أَلاَ تَرَوْنَ أَنَّ اللهَ سُبْحَانَهُ اخْتَبَرَ الاَْوَّلِينَ مِنْ لَدُنْ آدَمَ ‌صَلَواتُ اللهِ عَلَيْهِ‌ـ إِلَى الاْخِرِينَ مِنْ هَذَا الْعَالَمِ بِأَحْجَار لاَ تَضُرُّ وَلاَ تَنْفَعُ وَلاَ تُبْصِرُ وَلاَ تَسْمَعُ‌؛ آيا نمى‌بينيد ‌توجه نمى‌كنيد‌ـ خداى تعالى از اولين انسان‌ها و از خود حضرت آدم ـ على نبينا و آله و عليه السلام ـ گرفته تا نسل‌هاى بعد، همگان را به سنگ‌ها‌(ى خانه كعبه كه) سود و زيانى ندارند و بينايى و شنوايى ندارند، آزموده است؟

حكمت آزمايش، و سرّ مطلب بايد مخفى باشد تا اين امر تحقق يابد، و الاّ اگر مثلا آموزگار، دانش‌آموزان را از پرسش‌هاى امتحان كاملا آگاه سازد، آزمايشى صورت نمى‌گيرد. طبعاً بايد نوعى ابهام وجود داشته باشد تا افراد مختلف از يكديگر جدا و بازشناسى شده و رتبه آنها مشخص گردد.

حج هم اگر به سفر به سوى منطقه‌اى بسيار خوش آب و هوا و ديدن مناظر دل‌انگيز طبيعى و پر كردن ساعت‌هاى فراغت خلاصه مى‌شد و جاذبه‌هاى رنگارنگ در آن بود، ميزان پايبندى انسان به اطاعت حق‌تعالى روشن نمى‌شد‌؛ ولى اينجا سخن از چند بار دور سنگ‌هايى چرخيدن و به كيفيتى خاص در بيابان‌هايى خشك و بى‌آب و علف توقف كردن است. همچنين بايد با شرايطى ويژه سنگ‌هايى پرتاب كرد‌؛ با تيغ به سراغ يكى‌از مظاهر زيبايى ظاهرى (موى سر) رفت‌؛ با آدابى خاص قربانى كرد‌؛[١] از اين رو با