دستخوش تحولى اساسى مى‌شود، و بسيارى از مردم، فقط اين موارد را آزمايش‌هاى الاهى مى‌شناسند‌؛ ولى واقعيت اين است كه ما هر لحظه در معرض امتحان‌هاى گوناگون پروردگار متعال هستيم و اين جهان بر اساس اختبار و ابتلا بنا نهاده شده است‌؛[١] از اين رو همه آنچه در وجود خود ما و محيط اطراف ما قرار داده شده، صورت‌هاى گوناگونى از سنّت كلى آزمايش است.

حال، گاهى خداوند بعض بندگان خود را وسيله آزمون ديگر بندگان قرار مى‌دهد، چه در موارد غير اختيارى مثل كمبودهاى مختلف جسمى، روحى، اقتصادى، اجتماعى[٢] و‌... يا حوادث سهمگين طبيعى، و چه در موارد اختيارى مثل ستم‌هاى گردن‌كشان كه تضييع حقوق ديگر افراد جامعه را در پى دارد. در هر يك از اين موارد، هر انسان بايد وظيفه خود را در برابر وضعيت موجود بسنجد، و سپس آنچه را حق‌تعالى از وى خواسته است، به بهترين صورت انجام دهد.

گاهى نيز، صدور احكام خاصى وسيله سنجش افراد قرار مى‌گيرد‌؛ چنانكه در مواردى مثل تغيير قبله[٣] ذبح فرزند[٤] و نمونه‌هاى فراوان ديگر

[١] امام(عليه السلام) در خطبه ١٩٤ (٢٠٣) در مورد دنيا فرموده‌اند: «... فَفِيهَا اخْتُبِرْتُمْ وَلِغَيْرِها خُلِقْتُمْ...‌؛ شما در دنيا آزمايش مى‌شويد‌؛ ولى براى جهانى ديگر آفريده شده‌ايد». [٢] قال‌الله‌تعالى: «...‌وَرَفَعَ بَعْضَكُمْ فَوْقَ بَعْض‌دَرَجات لِيَبْلُوَكُمْ فِي ما آتاكُم...». انعام (٦)،١٦٥. [٣] قال الله تعالى: «...وَما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلاّ لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْهِ وَإِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً إِلاّ عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللهُ وَما كانَ اللهُ لِيُضِيعَ إِيمانَكُمْ إِنَّ اللهَ بِالنّاسِ لَرَؤُفٌ رَحِيم»‌؛ بقره (٢)، ١٤٣. [٤] خداى تعالى، پس از بيان تسليم و انقياد حضرت ابراهيم و اسماعيل ـ على نبينا و آله و عليهما السلام ـ در مورد ذبح، مى‌فرمايد: «إِنَّ هذا لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِين». صافات (٣٧)، ١٠٦.