شرح شذور الذهب في معرفة كلام العرب
(١)
٥ ص
(٢)
٧ ص
(٣)
٩ ص
(٤)
١٣ ص
(٥)
٣١ ص
(٦)
٣٢ ص
(٧)
٣٢ ص
(٨)
٣٣ ص
(٩)
٣٥ ص
(١٠)
٣٥ ص
(١١)
٣٦ ص
(١٢)
٤٢ ص
(١٣)
٤٢ ص
(١٤)
٤٤ ص
(١٥)
٤٦ ص
(١٦)
٤٩ ص
(١٧)
٥٠ ص
(١٨)
٥١ ص
(١٩)
٥٦ ص
(٢٠)
٥٨ ص
(٢١)
٦٠ ص
(٢٢)
٦٢ ص
(٢٣)
٦٣ ص
(٢٤)
٦٥ ص
(٢٥)
٦٦ ص
(٢٦)
٦٩ ص
(٢٧)
٧١ ص
(٢٨)
٧٤ ص
(٢٩)
٨٠ ص
(٣٠)
٨٢ ص
(٣١)
٨٥ ص
(٣٢)
٩٠ ص
(٣٣)
٩٢ ص
(٣٤)
٩٣ ص
(٣٥)
٩٧ ص
(٣٦)
٩٨ ص
(٣٧)
٩٩ ص
(٣٨)
١٠١ ص
(٣٩)
١٠٣ ص
(٤٠)
١٠٣ ص
(٤١)
١٠٥ ص
(٤٢)
١٠٥ ص
(٤٣)
١٠٥ ص
(٤٤)
١٠٨ ص
(٤٥)
١١٢ ص
(٤٦)
١١٥ ص
(٤٧)
١١٦ ص
(٤٨)
١٢٠ ص
(٤٩)
١٢٠ ص
(٥٠)
١٢٣ ص
(٥١)
١٢٤ ص
(٥٢)
١٢٧ ص
(٥٣)
١٢٨ ص
(٥٤)
١٢٩ ص
(٥٥)
١٢٩ ص
(٥٦)
١٣٣ ص
(٥٧)
١٣٧ ص
(٥٨)
١٤١ ص
(٥٩)
١٤١ ص
(٦٠)
١٤٣ ص
(٦١)
١٤٤ ص
(٦٢)
١٤٨ ص
(٦٣)
١٥٠ ص
(٦٤)
١٦٤ ص
(٦٥)
١٦٤ ص
(٦٦)
١٦٦ ص
(٦٧)
١٦٨ ص
(٦٨)
١٦٩ ص
(٦٩)
١٦٩ ص
(٧٠)
١٧١ ص
(٧١)
١٧٢ ص
(٧٢)
١٧٤ ص
(٧٣)
١٧٤ ص
(٧٤)
١٧٦ ص
(٧٥)
١٧٧ ص
(٧٦)
١٨٠ ص
(٧٧)
١٨١ ص
(٧٨)
١٨٦ ص
(٧٩)
١٨٧ ص
(٨٠)
١٨٩ ص
(٨١)
١٩٠ ص
(٨٢)
١٩١ ص
(٨٣)
١٩٢ ص
(٨٤)
١٩٤ ص
(٨٥)
١٩٦ ص
(٨٦)
١٩٨ ص
(٨٧)
١٩٨ ص
(٨٨)
١٩٩ ص
(٨٩)
٢٠٦ ص
(٩٠)
٢٠٩ ص
(٩١)
٢١٢ ص
(٩٢)
٢١٣ ص
(٩٣)
٢١٣ ص
(٩٤)
٢١٣ ص
(٩٥)
٢١٥ ص
(٩٦)
٢١٦ ص
(٩٧)
٢١٧ ص
(٩٨)
٢١٧ ص
(٩٩)
٢٢١ ص
(١٠٠)
٢٢٢ ص
(١٠١)
٢٢٥ ص
(١٠٢)
٢٢٧ ص
(١٠٣)
٢٢٨ ص
(١٠٤)
٢٣٠ ص
(١٠٥)
٢٣٢ ص
(١٠٦)
٢٣٤ ص
(١٠٧)
٢٣٥ ص
(١٠٨)
٢٣٦ ص
(١٠٩)
٢٦٨ ص
(١١٠)
٢٤١ ص
(١١١)
٢٤١ ص
(١١٢)
٢٤١ ص
(١١٣)
٢٤٣ ص
(١١٤)
٢٤٣ ص
(١١٥)
٢٤٩ ص
(١١٦)
٢٥٢ ص
(١١٧)
٢٥٣ ص
(١١٨)
٢٥٦ ص
(١١٩)
٢٦٢ ص
(١٢٠)
٢٦٩ ص
(١٢١)
٢٦٩ ص
(١٢٢)
٢٧١ ص
(١٢٣)
٢٧٣ ص
(١٢٤)
٢٧٤ ص
(١٢٥)
٢٧٤ ص
(١٢٦)
٢٧٤ ص
(١٢٧)
٢٧٦ ص
(١٢٨)
٢٧٨ ص
(١٢٩)
٢٧٨ ص
(١٣٠)
٢٧٩ ص
(١٣١)
٢٨٣ ص
(١٣٢)
٢٨٣ ص
(١٣٣)
٢٨٨ ص
(١٣٤)
٢٩٠ ص
(١٣٥)
٢٩٠ ص
(١٣٦)
٢٩٠ ص
(١٣٧)
٢٩٩ ص
(١٣٨)
٣٠١ ص
(١٣٩)
٣٠١ ص
(١٤٠)
٣٠٣ ص
(١٤١)
٣٠٣ ص
(١٤٢)
٣٠٤ ص
(١٤٣)
٣٠٦ ص
(١٤٤)
٣٠٨ ص
(١٤٥)
٣٠٨ ص
(١٤٦)
٣٠٩ ص
(١٤٧)
٣٠٩ ص
(١٤٨)
٣٠٩ ص
(١٤٩)
٣١١ ص
(١٥٠)
٣١٣ ص
(١٥١)
٣١٤ ص
(١٥٢)
٣١٥ ص
(١٥٣)
٣١٦ ص
(١٥٤)
٣١٨ ص
(١٥٥)
٣١٨ ص
(١٥٦)
٣١٨ ص
(١٥٧)
٣٢٠ ص
(١٥٨)
٣٢٩ ص
(١٥٩)
٣٣٥ ص
(١٦٠)
٣٣٦ ص
(١٦١)
٣٣٧ ص
(١٦٢)
٣٤١ ص
(١٦٣)
٣٤١ ص
(١٦٤)
٣٤٢ ص
(١٦٥)
٣٤٤ ص
(١٦٦)
٣٤٧ ص
(١٦٧)
٣٤٧ ص
(١٦٨)
٣٥٠ ص
(١٦٩)
٣٥٠ ص
(١٧٠)
٣٥١ ص
(١٧١)
٣٥٤ ص
(١٧٢)
٣٥٤ ص
(١٧٣)
٣٦٠ ص
(١٧٤)
٣٦٢ ص
(١٧٥)
٣٦٥ ص
(١٧٦)
٣٦٦ ص
(١٧٧)
٣٦٦ ص
(١٧٨)
٣٦٨ ص
(١٧٩)
٣٦٨ ص
(١٨٠)
٣٦٩ ص
(١٨١)
٣٦٩ ص
(١٨٢)
٣٧٠ ص
(١٨٣)
٣٧٠ ص
(١٨٤)
٣٧٠ ص
(١٨٥)
٣٧٧ ص
(١٨٦)
٣٧٧ ص
(١٨٧)
٣٧٧ ص
(١٨٨)
٣٧٧ ص
(١٨٩)
٣٨٨ ص
(١٩٠)
٣٩٠ ص
(١٩١)
٣٩٢ ص
(١٩٢)
٣٩٣ ص
(١٩٣)
٣٩٦ ص
(١٩٤)
٣٩٧ ص
(١٩٥)
٤٠٢ ص
(١٩٦)
٤٠٦ ص
(١٩٧)
٤٠٦ ص
(١٩٨)
٤٠٧ ص
(١٩٩)
٤٠٩ ص
(٢٠٠)
٤١٩ ص
(٢٠١)
٤٢٠ ص
(٢٠٢)
٤٢٣ ص
(٢٠٣)
٤٢٨ ص
(٢٠٤)
٤٣٣ ص
(٢٠٥)
٤٣٥ ص
(٢٠٦)
٤٣٨ ص
(٢٠٧)
٤٤١ ص
(٢٠٨)
٤٤٥ ص
(٢٠٩)
٤٥١ ص
(٢١٠)
٤٥٥ ص
(٢١١)
٤٥٦ ص
(٢١٢)
٤٦٢ ص
(٢١٣)
٤٦٣ ص
(٢١٤)
٤٦٤ ص
 
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص

شرح شذور الذهب في معرفة كلام العرب - ابن هشام الأنصاري - الصفحة ٢٧١

و حدّه في الاصطلاح ما ذكرت‌.

فقولي «وصف» جنس يدخل تحته الحال و الخبر و الصفة.

و قولي «فضلة» فصل مخرج للخبر، نحو: «زيد قائم».

و قولي: «مسوق لبيان هيئة ما هو له» مخرج لأمرين:

أحدهما: نعت الفضلة من نحو: «رأيت رجلا طويلا» و «مررت برجل طويل» فإنه و إن كان وصفا فضلة لكنه لم يسق لبيان الهيئة، و إنما سيق لتقييد الموصوف، و جاء بيان الهيئة ضمنا.

و الثاني: بعض أمثلة التمييز، نحو: «لله دره فارسا» فإنه و إن كان وصفا فضلة لكنه لم يسق لبيان الهيئة، و لكنه سيق لبيان جنس المتعجب منه، و جاء بيان الهيئة ضمنا.

و قولي «أو تأكيده- إلى آخره» تمّمت به ذكر أنواع الحال.

[الحال على أربعة أقسام‌]

و الحاصل أن الحال أربعة أقسام: مبينة للهيئة، و هي التي لا يستفاد معناها بدون ذكرها، و مؤكدة لعاملها، و هي التي لو لم تذكر لأفاد عاملها معناها، و مؤكدة لصاحبها، و هي التي يستفاد معناها من صريح لفظ صاحبها، و مؤكدة لمضمون الجملة، و هي الآتية بعد جملة معقودة من اسمين معرفتين جامدين، و هي دالة على وصف ثابت مستفاد من تلك الجملة.

و نرى في ذلك التخريج من التكلف و مخالفة الظاهر ما يمنع من الأخذ به، و الرواية إما أن تكون على ما ذكرناه من رواية الديوان و التي قبلها، و إما على ما يذكر هؤلاء مع التزام الإقواء، و الإقواء- و إن يكن عيبا من عيوب القافية بحيث يجب ألا يقع في شعر الفحول من الشعراء- قد وقع فيه الكثيرون من فحول شعراء الجاهلية، كالنابغة الذبياني، و الكثيرون من شعراء صدر الإسلام، فلا داعي إلى تنزيه الفرزدق في هذه الكلمة عنه بتكلف الأمور البعيدة.


[١] أما معناه في اللغة فهو «ما عليه الإنسان من خير أو شر».

[٢] هو ما كان الاسم الفضلة المنصوب مشتقا، نحو «فارسا» في هذا المثال، أما ما كان الاسم المنصوب فيه جامدا نحو «للّه دره رجلا» فقد خرج عن الحد من أول الأمر لأنه ليس وصفا، و بعض النحاة يجعل «فارسا» حالا لكونه مشتقا.