شرح شذور الذهب في معرفة كلام العرب
(١)
٥ ص
(٢)
٧ ص
(٣)
٩ ص
(٤)
١٣ ص
(٥)
٣١ ص
(٦)
٣٢ ص
(٧)
٣٢ ص
(٨)
٣٣ ص
(٩)
٣٥ ص
(١٠)
٣٥ ص
(١١)
٣٦ ص
(١٢)
٤٢ ص
(١٣)
٤٢ ص
(١٤)
٤٤ ص
(١٥)
٤٦ ص
(١٦)
٤٩ ص
(١٧)
٥٠ ص
(١٨)
٥١ ص
(١٩)
٥٦ ص
(٢٠)
٥٨ ص
(٢١)
٦٠ ص
(٢٢)
٦٢ ص
(٢٣)
٦٣ ص
(٢٤)
٦٥ ص
(٢٥)
٦٦ ص
(٢٦)
٦٩ ص
(٢٧)
٧١ ص
(٢٨)
٧٤ ص
(٢٩)
٨٠ ص
(٣٠)
٨٢ ص
(٣١)
٨٥ ص
(٣٢)
٩٠ ص
(٣٣)
٩٢ ص
(٣٤)
٩٣ ص
(٣٥)
٩٧ ص
(٣٦)
٩٨ ص
(٣٧)
٩٩ ص
(٣٨)
١٠١ ص
(٣٩)
١٠٣ ص
(٤٠)
١٠٣ ص
(٤١)
١٠٥ ص
(٤٢)
١٠٥ ص
(٤٣)
١٠٥ ص
(٤٤)
١٠٨ ص
(٤٥)
١١٢ ص
(٤٦)
١١٥ ص
(٤٧)
١١٦ ص
(٤٨)
١٢٠ ص
(٤٩)
١٢٠ ص
(٥٠)
١٢٣ ص
(٥١)
١٢٤ ص
(٥٢)
١٢٧ ص
(٥٣)
١٢٨ ص
(٥٤)
١٢٩ ص
(٥٥)
١٢٩ ص
(٥٦)
١٣٣ ص
(٥٧)
١٣٧ ص
(٥٨)
١٤١ ص
(٥٩)
١٤١ ص
(٦٠)
١٤٣ ص
(٦١)
١٤٤ ص
(٦٢)
١٤٨ ص
(٦٣)
١٥٠ ص
(٦٤)
١٦٤ ص
(٦٥)
١٦٤ ص
(٦٦)
١٦٦ ص
(٦٧)
١٦٨ ص
(٦٨)
١٦٩ ص
(٦٩)
١٦٩ ص
(٧٠)
١٧١ ص
(٧١)
١٧٢ ص
(٧٢)
١٧٤ ص
(٧٣)
١٧٤ ص
(٧٤)
١٧٦ ص
(٧٥)
١٧٧ ص
(٧٦)
١٨٠ ص
(٧٧)
١٨١ ص
(٧٨)
١٨٦ ص
(٧٩)
١٨٧ ص
(٨٠)
١٨٩ ص
(٨١)
١٩٠ ص
(٨٢)
١٩١ ص
(٨٣)
١٩٢ ص
(٨٤)
١٩٤ ص
(٨٥)
١٩٦ ص
(٨٦)
١٩٨ ص
(٨٧)
١٩٨ ص
(٨٨)
١٩٩ ص
(٨٩)
٢٠٦ ص
(٩٠)
٢٠٩ ص
(٩١)
٢١٢ ص
(٩٢)
٢١٣ ص
(٩٣)
٢١٣ ص
(٩٤)
٢١٣ ص
(٩٥)
٢١٥ ص
(٩٦)
٢١٦ ص
(٩٧)
٢١٧ ص
(٩٨)
٢١٧ ص
(٩٩)
٢٢١ ص
(١٠٠)
٢٢٢ ص
(١٠١)
٢٢٥ ص
(١٠٢)
٢٢٧ ص
(١٠٣)
٢٢٨ ص
(١٠٤)
٢٣٠ ص
(١٠٥)
٢٣٢ ص
(١٠٦)
٢٣٤ ص
(١٠٧)
٢٣٥ ص
(١٠٨)
٢٣٦ ص
(١٠٩)
٢٦٨ ص
(١١٠)
٢٤١ ص
(١١١)
٢٤١ ص
(١١٢)
٢٤١ ص
(١١٣)
٢٤٣ ص
(١١٤)
٢٤٣ ص
(١١٥)
٢٤٩ ص
(١١٦)
٢٥٢ ص
(١١٧)
٢٥٣ ص
(١١٨)
٢٥٦ ص
(١١٩)
٢٦٢ ص
(١٢٠)
٢٦٩ ص
(١٢١)
٢٦٩ ص
(١٢٢)
٢٧١ ص
(١٢٣)
٢٧٣ ص
(١٢٤)
٢٧٤ ص
(١٢٥)
٢٧٤ ص
(١٢٦)
٢٧٤ ص
(١٢٧)
٢٧٦ ص
(١٢٨)
٢٧٨ ص
(١٢٩)
٢٧٨ ص
(١٣٠)
٢٧٩ ص
(١٣١)
٢٨٣ ص
(١٣٢)
٢٨٣ ص
(١٣٣)
٢٨٨ ص
(١٣٤)
٢٩٠ ص
(١٣٥)
٢٩٠ ص
(١٣٦)
٢٩٠ ص
(١٣٧)
٢٩٩ ص
(١٣٨)
٣٠١ ص
(١٣٩)
٣٠١ ص
(١٤٠)
٣٠٣ ص
(١٤١)
٣٠٣ ص
(١٤٢)
٣٠٤ ص
(١٤٣)
٣٠٦ ص
(١٤٤)
٣٠٨ ص
(١٤٥)
٣٠٨ ص
(١٤٦)
٣٠٩ ص
(١٤٧)
٣٠٩ ص
(١٤٨)
٣٠٩ ص
(١٤٩)
٣١١ ص
(١٥٠)
٣١٣ ص
(١٥١)
٣١٤ ص
(١٥٢)
٣١٥ ص
(١٥٣)
٣١٦ ص
(١٥٤)
٣١٨ ص
(١٥٥)
٣١٨ ص
(١٥٦)
٣١٨ ص
(١٥٧)
٣٢٠ ص
(١٥٨)
٣٢٩ ص
(١٥٩)
٣٣٥ ص
(١٦٠)
٣٣٦ ص
(١٦١)
٣٣٧ ص
(١٦٢)
٣٤١ ص
(١٦٣)
٣٤١ ص
(١٦٤)
٣٤٢ ص
(١٦٥)
٣٤٤ ص
(١٦٦)
٣٤٧ ص
(١٦٧)
٣٤٧ ص
(١٦٨)
٣٥٠ ص
(١٦٩)
٣٥٠ ص
(١٧٠)
٣٥١ ص
(١٧١)
٣٥٤ ص
(١٧٢)
٣٥٤ ص
(١٧٣)
٣٦٠ ص
(١٧٤)
٣٦٢ ص
(١٧٥)
٣٦٥ ص
(١٧٦)
٣٦٦ ص
(١٧٧)
٣٦٦ ص
(١٧٨)
٣٦٨ ص
(١٧٩)
٣٦٨ ص
(١٨٠)
٣٦٩ ص
(١٨١)
٣٦٩ ص
(١٨٢)
٣٧٠ ص
(١٨٣)
٣٧٠ ص
(١٨٤)
٣٧٠ ص
(١٨٥)
٣٧٧ ص
(١٨٦)
٣٧٧ ص
(١٨٧)
٣٧٧ ص
(١٨٨)
٣٧٧ ص
(١٨٩)
٣٨٨ ص
(١٩٠)
٣٩٠ ص
(١٩١)
٣٩٢ ص
(١٩٢)
٣٩٣ ص
(١٩٣)
٣٩٦ ص
(١٩٤)
٣٩٧ ص
(١٩٥)
٤٠٢ ص
(١٩٦)
٤٠٦ ص
(١٩٧)
٤٠٦ ص
(١٩٨)
٤٠٧ ص
(١٩٩)
٤٠٩ ص
(٢٠٠)
٤١٩ ص
(٢٠١)
٤٢٠ ص
(٢٠٢)
٤٢٣ ص
(٢٠٣)
٤٢٨ ص
(٢٠٤)
٤٣٣ ص
(٢٠٥)
٤٣٥ ص
(٢٠٦)
٤٣٨ ص
(٢٠٧)
٤٤١ ص
(٢٠٨)
٤٤٥ ص
(٢٠٩)
٤٥١ ص
(٢١٠)
٤٥٥ ص
(٢١١)
٤٥٦ ص
(٢١٢)
٤٦٢ ص
(٢١٣)
٤٦٣ ص
(٢١٤)
٤٦٤ ص
 
٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص

شرح شذور الذهب في معرفة كلام العرب - ابن هشام الأنصاري - الصفحة ٣٥٦

فهذا في الجواب نظير الآية الكريمة في الشرط.

الثاني: أن لا يكون طلبا، فلا يجوز «إن قم» و لا «إن ليقم» أو «إن لا يقم».

الثالث: أن لا يكون جامدا، فلا يجوز «إن عسى» و «لا إن ليس».

الرابع: أن لا يكون مقرونا بتنفيس، فلا يجوز «إن سوف يقم».

الخامس: أن لا يكون مقرونا بقد، فلا يجوز «إن قد قام زيد» و لا «إن قد يقم».

السادس: أن لا يكون مقرونا بحرف نفي؛ فلا يجوز «إن لمّا يقم» و لا «إن لن يقم» و يستثنى من ذلك لم و لا؛ فيجوز اقترانه بهما، نحو: وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ‌ [المائدة، ٦٧] و نحو: إِلَّا تَفْعَلُوهُ تَكُنْ فِتْنَةٌ فِي الْأَرْضِ‌ [الأنفال، ٧٣].

ثم بينت أن الفعل الثاني يسمى جوابا و جزاء، تشبيها له بجواب السؤال و بجزاء الأعمال، و ذلك لأنه يقع بعد وقوع الأول كما يقع الجواب بعد السؤال، و كما يقع الجزاء بعد الفعل المجازى عليه.

ثم قلت: و قد يكون واحدا من هذه، فيقترن بالفاء، نحو: إِنْ كانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ‌ الآية فَمَنْ يُؤْمِنْ بِرَبِّهِ فَلا يَخافُ بَخْساً أو جملة اسميّة فيقترن بها أو بإذا الفجائيّة، نحو فَهُوَ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ و نحو إِذا هُمْ يَقْنَطُونَ.

و أقول: قد يأتي جواب الشرط واحدا من هذه الأمور الستة التي ذكرت أنها لا للحال و الاستقبال، و الثالث أنها تجزمه، و أيضا فإن ولادته قد حصلت منذ أزمان بعيدة، لكن هذا الظاهر غير مراد؛ لأن الشاعر يريد أن يقول: إننا إذا تفاخرنا بأنسابنا تبين أنني لم تلدني لئيمة، و التبيين مستقبل لا ماض، فجواب الشرط في الآية كذلك، و غرض المؤلف الاستدلال بهذا البيت على أن الفعل قد يكون ماضي المعنى في ظاهر الأمر، و لكنه عند التأمل يرى مستقبلا، أعم من أن يكون هذا الفعل فعل الشرط أو جوابه، و إذا علمت هذا لم يسغ لك أن تقول: إن الكلام في فعل الشرط فكيف ساغ للمؤلف أن يجي‌ء بشاهد لا يكون موطن الاستدلال فيه فعل الشرط؟ على أن المؤلف نفسه صرح بذلك في قوله «فهذا في الجواب نظير الآية الكريمة في الشرط» فتنبه لهذا و اللّه يعصمك.