بدون مقصد باشد . آنها در جواب می‌گویند ما بی‌نظمی‌هایی در طبیعت ، هم‌ حالا و هم در طول تاریخ دیده‌ایم و از مجموعه میلیاردها قرن که از عمر زمین‌ و کائنات و عالم گذشته ، وضع موجود به وجود آمده که قبول داریم نظامی‌ دارد ولی این ناشی از آن است که تعداد دفعات آزمایش خیلی زیاد است ( مثال ماشین تحریر و شخص بی‌سواد و تایپ شعر سعدی ) . می‌گوید ماشین تحریر زننده بی‌سواد طبیعت میلیاردها قرن است که دارد ماشین می‌زند ، خوب " بنی‌آدم اعضای یکدیگرند . . . " درآمده است و چون تعداد آزمایش خیلی‌ زیاد است ، احتمال وجود این نظام محال نیست . اما جواب این را علم داد و آن اینکه ثابت کرد این حسابها از لحاظ عدد و ریاضی غلط است . ما قبول داریم که اگر تعداد آزمایش زیاد شود حوادث‌ نادرالوقوع هم وقوع پیدا می‌کنند . اما ببینیم چقدر باید این آزمایش زیاد باشد . طول عمر زمین را حساب کرده‌اند دویست میلیون قرن است . دویست‌ میلیون قرن را به روز و ساعت تبدیل می‌کنیم ، یک عددی می‌شود معادل ١٠ ١٣ ٢ x ، یعنی اگر این حوادث مختلفی که اتفاق افتاده بود و بعد از بین رفته‌ تا به وضع موجود منتهی شده ، هر ساعتی هم یک دفعه اتفاق افتاده بود تعداد آزمایش از ابتدای پیدایش زمین می‌شد ٢ x ١٠ ١٣ ، در حالی که یکی‌ از موجوداتی که روی زمین هست ، اگر بخواهیم عدد احتمالی وقوع این حالتش‌ را دربیاوریم می‌بینیم یک رقمی می‌شود که ابدا با این قابل قیاس نیست . احتمال اینکه یاخته‌های بدن یک موجود زنده برحسب تصادف پهلوی هم قرار می‌گرفتند تا تصادفا یکی‌شان چشم را با این خواص درست می‌کرد ، یکی‌شان مو را با این خواص درست می‌کرد ، یکی‌شان ناخن . . . مساوی است با فاکتوریل‌ تعداد یاخته‌های بدن و این عدد سرسام‌آور است و هیچ با عدد ٢ x ١٠ ١٣ قابل‌ قیاس نیست و این احتمال بسیار ضعیف است . حالا اگر این موجود زنده را با افلاک و کائنات و ارتباطشان را با همدیگر در نظر بگیریم و بخواهیم‌ عدد احتمال آن را به دست آوریم ، هیچ قابل قیاس نیست . استاد : اینکه ایشان از اول شروع کردند راجع به اینکه اصل علیت یک‌ مطلب است ، اصل دترمینیسم مطلب دیگری است ، و آن چیزی که همه قبول‌ دارند علیت است و آن چیزی که مورد اختلاف الهیون و مادیون است‌ دترمینیسم است یعنی اینکه علل یکسان معلول یکسان به وجود آورد و معلولهای یکسان همیشه ناشی از علل یکسان هستند ، این جهت مورد اختلاف‌ الهیون و مادیون است ، این طور نیست . ما یک قدم هم در این جهت از آنچه که مادیون می‌گویند جلوتر می‌رویم . اینکه اصل علیت