توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٣
زیاد کنید ، به این عدد میل میکنید و اگر تعداد آزمایش به بینهایت میل کند ، حتما به این عدد میرسید . قضیه دیگری هم در قانون احتمالات است و آن اینکه میگویند : احتمال وقوع دو حادثه متواتر حاصل ضرب عدد احتمالی آنهاست . به عنوان مثال اگر کسی که سواد ندارد و حروف را نمیشناسد پشت یک ماشین تحریر بنشیند ، احتمال اینکه حرف " ب " را ابتدا بزند ١ / ٣٢ است ( یک حرف از ٣٢ حرف الفبا ) . اما احتمال اینکه " ب " دربیاید و پشت سرش حتمان " دربیاید ١ / ٣٢ x ١ / ٣٢ یعنی تقریبا ١ / ١٠٠٠ است ، یعنی احتمال آن خیلی ضعیف است ، و احتمال اینکه پشت سر آنها " ی " دربیاید x ١ / ٣٢ ١ / ٣٢ x ١ / ٣٢ یعنی تقریبا ١ / ٣٢٠٠٠ است و احتمال اینکه این آدم بیسواد همانطوری که روی ماشین تحریر انگشت میزند ، شعر " بنیآدم اعضای یکدیگرند ، که در آفرینش زیک گوهرند " را تایپ کند ١ / ٣٢ به توان فرضا ٧٠ است که در عرف میگویند ممتنع و محال است ، در حالی که از لحاظ ریاضی این عمل امکان وقوع دارد ، منتها عدد احتمالی به سمت صفر میل کرده است . در نظم طبیعت که هر قطعهاش را در نظر بگیریم خیلی پیچیدهتر از یک ماشین تحریر است : چشم ، دستگاه تناسلی ، طبیعت ، افلاک ، میکروب ، اتم و . . . احتمال اینکه بین اینها رابطهای نباشد و یک فرد غیرذی شعوری اینها را به وجود آورده باشد ، عددی است که به سمت صفر میل کرده است . به هر حال میگویند چون صفر نیست ، پس احتمال دارد یک چیزی باشد ، یعنی احتمال دارد ناظم این طبیعت شاعر نباشد . همین اندازه میپذیریم ، شما هیچ چیزی را در طبیعت به این اندازه یقین ندارید و همین اندازه اعتقاد به وجود خدا برای ما کافی است . استاد : صحبت آقای مهندس . . . در دو سه قسمت بود . قسمت اول مربوط به این بود که رابطهای میان علت صوری و علت غایی [ وجود دارد ] . البته شکی نیست که همه این چهار علت با همدیگر ارتباط دارند . این مثالهایی که عرض کردیم ، اول هم عرض کردم مثال در مصنوعات بشری است و این مثالها از جنبههایی درست است ، از جنبههایی ضعیف است . همه علتهای چهارگانه با همدیگر ارتباط دارند : علت مادی ، علت صوری ، علت فاعلی ، علت غایی . اگر مقصودتان ارتباط است که بدون شک این جور است ، ولی اگر مقصود این است که علت صوری و علت غایی هر دو یک چیز است ، نه ، یک چیز نیست ، به این معنا که آن نامش علت صوری است انتخاب شده است و هدفی از انتخاب آن بوده است . هدفی که از انتخاب آن بوده اثری است که بر