خدا را ] احساس می‌کند [ همین احساس کافی است ] ، نمی‌خواهد برای دیگری‌ هم استدلال کند ، در دل خودش هست . راه نظم هم راه درستی است اما به‌ کمک فطرت یا به کمک همین استدلالهای فلسفی . خیال نکنید که اگر فطرت‌ از یک جا به کمک راه نظم نیاید [ راه نظم به تنهایی کافی است ] . راه‌ نظم همان راهی است که قرآن هم زیاد گفته ، چون اکثر مردم را از همان راه‌ باید هدایت کرد . عرض کردیم نظر کتابهای آسمانی بیشتر به این است که‌ مردم را از چه راه می‌توان سوق داد و [ راه نظم ] بهترین راه برای سوق‌ دادن مردم است ، فطرت هم به کمک آن می‌آید . فعلا به فطرت کار نداشته‌ باشیم ، چون آن یک امر شخصی است و ما می‌خواهیم برای دیگری استدلال کنیم‌ . اگر ما راههای فلسفی را [ به راه نظم و راه خلقت و . . . ] ضمیمه‌ نکنیم ، خیال کرده‌اید که آن راهها به تنهایی کافی است ؟ نه . چرا کافی‌ نیست ؟ حالا من سؤال می‌کنم ، شما جواب بدهید : شما چه چیز را می‌خواهید اثبات کنید ؟ فقط می‌خواهید ثابت کنید که این‌ عالم موجد یا مدبر دارد ؟ خوب ، " عالم موجد یا مدبر دارد " اعم از این است که خدا داشته باشد . تصور ما و شما از خدا چیست ؟ آیا اگر یک‌ موجودی باشد که مدبر و موجد این عالم باشد ولی خودش موجد یک موجود دیگری باشد ، او خداست ؟ نه ، مسلم است که او خدا نیست . خدایی که شما قبول دارید ، یعنی یک موجودی که اولین صفتش خدایی بودن ( خودآیی بودن ) است ، یعنی اولین صفتش اول بودن است ، اولین صفتش این است که او دیگر مخلوق و موجود یک موجود دیگری نیست ، او برترین موجودات است ، والا شما یک موجودی را ثابت کنید که علمش ازلی و ابدی است ، علمش بر همه اشیاء است ، بر همه اشیاء قدرت دارد ، مدبر و موجد همه این عالم هم‌ هست ، اما خودش چطور ؟ خودش هم باز مخلوق و موجود دست یک خالق دیگری‌ است ، او که خدا نشد .
پس اولین صفت " حق " این است : وجوب وجود ، برتر بودن از هر چیزی‌ ، " « لیس کمثله شی‌ء »" [١] که اصلا مانند برایش تصور نشود . تازه‌ برهان نظم ( برهانی که شما از راه نظام خلقت وارد می‌شوید ) فقط ثابت‌ می‌کند که عالم موجد و مدبر دارد . اصلا قرآن ملائکه را " مدبر " معرفی‌ می‌کند . قرآن و عترت " محیی و ممیت " را - یعنی آن که احیاء

١ - شوروی / . ١١