نوری ، این حرفها نیست ، اگر ما صدها صدها هزارها هزارها میلیارد سال‌ نوری هم برویم ، باز مثل این است که در نقطه اول هستیم ، چون به جایی‌ منتهی نمی‌شود . یا نه ، عالم از نظر بعد فضایی محدود است ؟ الان دو فرضیه‌ است . در این بحثهایی که میان اینشتین و موریس مترلینگ هست ، یکی‌ راجع به همین جهت است که اینشتین روی فرضیه خودش معتقد است که فضا محدود است ، مترلینگ می‌گوید نه ، فضا محدود نیست .
آیا محدود بودن و نامحدود بودن فضا در مسأله توحید اثر دارد که لازمه‌ توحید این است که ما بگوییم فضا محدود است یا بگوییم فضا محدود نیست ؟ نه ، پس این کاری به توحید ندارد . بعضیها خیال می‌کنند که خدا یعنی آنکه‌ بعد که فضای عالم تمام شد نوبت به خدا و ملائکه می‌رسد . " محدود بودن‌ فضای عالم " را جزء شرایط توحید می‌دانند . خدا در آسمان است ، پس‌ بالاخره باید آسمانی به آن معنا باشد ، یعنی این عالم باید محدود بشود در جایی که پشت اینجا دیگر جای خدا باشد . این حرفها حرفهای نامربوط است .
اولین باری که شورویها گاگارین را به فضا فرستادند ، در روزنامه خواندم‌ یادم نیست کی این حرف را گفته بود ، البته از خارجیها گفته بودند که‌ گاگارین به نقطه‌ای رسید که از همه مردم به خدا نزدیکتر بود برای اینکه به‌ آن طرف عالم نزدیکتر شد ، دیگر از همه بیشتر رفت به آن طرف عالم ، به‌ مرز عالم نزدیک شد پس به مرز خدا نزدیکتر شد . آیا چنین حرفی است ؟ البته نه . خدایی که بخواهد در کنار عالم قرار بگیرد یعنی از این طرف ، مکان بیاید تا اینجا ، آن طرف خدا قرار بگیرد ، میان او و عالم مرزی‌ قرار گرفته باشد ، او اصلا خدا نیست . خدا آن است که در زمین و در آسمان‌ و در میان تمام ذرات موجودات علی السویه است .
" « و هو الله فی السموات و فی الارض »" [١] .
اوست خدا ، در آسمان است و در زمین است .
اگر ما از اینجا بر یک مرکب نوری سوار بشویم ، یک میلیارد سال از این فضا برویم ، نسبتمان با خدا همان نسبتی است که در این نقطه نشسته‌ایم‌ ، از آن طرف هم

[١] انعام / [٣]