توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٤
آنهایی که این نظریات را ناسازگار با مسأله خداشناسی دانستهاند ، از چه نظر ناسازگار دانستهاند ؟ چه چیزی در این نظریات وجود دارد که میتوان فرض کرد که این مسائل با خداشناسی ناسازگار است ؟ همانطوری که موجی در دنیای اروپا به وجود آمد و این نظریه را یک نظریه الحادی و کفرآمیز تلقی کردند ، چرا ؟ در این نظریه خصوصیاتی وجود دارد و ما باید ببینیم کدامیک از اینهاست که [ با خداشناسی ] منافات دارد . پایه اول که اساس این نظریه است ، اعتقاد به قابلیت تغییر جاندارهاست که این قابلیت تغییر در جاندارها هست که انواعشان متغیر بشود . آیا رابطهای هست میان مسأله قابلیت و عدم قابلیت تغییر از یک طرف ، و مسأله اعتقاد به وجود خدا ( یعنی ملازمهای هست بین اعتقاد به وجود خدا و عدم قابلیت تغییر جاندارها ) ؟ نه ، اصلا هیچ رابطهای وجود ندارد بین این که کسی به وجود خدا معتقد باشد و این که قائل باشد که انواع قابلیت تغییر ندارند . حال عوامل تغییر را بررسی کنیم . ممکن است کسی اینطور فکر کند البته یک فکر عوامانهای است و فکر علمی نیست که لازمه اعتقاد به وجود خدا این است که انسان خدا را مؤثر مطلق بشناسد ، نه به این معنا که او را مسبب و به جریان اندازهزنده همه اسباب بداند ، بلکه هیچ علتی را مؤثر در عالم نشناسد ، اگر میگویند فلان بیماری شخصی را علیل کرد ، بگوید نه ، بیماری یا میکروب نمیتواند اثر داشته باشد ، اگر میگویند فلان دارو در بهبود بیمار اثر بخشید ، بگوید نه ، نباید چنین حرفی زد ، اصلا چیزی در دنیا مؤثر نیست ، و چون در این نظریه ( تبدل انواع ) یک سلسله عوامل برای تغییر موجودات معرفی شده است ، پس این نظریه یک نظریه الحادی است . معلوم است که این حرف ، یک حرف خیلی مهملی است و اصلا قابل بحث و طرح نیست که کسی بگوید لازمه خداشناسی این است که هیچ چیز از آن چیزهایی که خدا آفریده است اساسا اثری ندارد یا مثلا کسی معتقد باشد که اساسا نظامی برای خلقت نباید قائل شد و لازمه اینکه اشیاء مخلوق باشند این است که دفعتا آفریده شده باشند ، اگر اشیاء دفعتا و آنا آفریده شده باشند مخلوق هستند اما اگر تدریجا به وجود بیایند معلوم میشود مخلوق نیستند . این هم به نظر میرسد که نظریه بسیار مضحکی است ، یعنی تا حالا که همه خداشناسهای دنیا معتقد بودهاند که همه چیز مخلوق خداست ، پس انسانها را مخلوق خدا نمیدانستهاند ؟ از باب اینکه وقتی این انسانها ، حیوانها ،