این تحقیقات بالاخره دانشمندان را تا آنجا رساند که کشف کردند که اصلا انسان دارای دو ضمیر است : ضمیر ظاهر و ضمیر باطن ، یا ضمیر خودآگاه و ضمیر ناخودآگاه . اینجا بود که راه مساله تعبیر رؤیا هم به شکل علمی کشف‌ شد . همینکه شعور باطن کشف شد ، گفتند که راه تعبیر رؤیا هم کشف شد ، چون شعور باطن یک جریانها و فعالیتهایی دارد ، از جمله فعالیتهایش این‌ است که هم در بیداری ، هم در خواب قدرت دارد که به شکل دیگری ظاهر شود و تجلی کند . هر چه که انسان - به قول این اشخاص - در عالم رؤیا می‌بیند ، تجلیات همان تمایلاتی است که مکتوم و مخفی و رانده شده در شعور باطن‌ است ، همانهاست که می‌آیند به شکل دیگری ظاهر می‌شوند . پس خواب منطقی‌ دارد و منطقش را کسی می‌داند که شعور باطن این آدم را کشف کند و رابطه‌ احساسات مخفی در شعور باطنش را با این تجلیاتی که در خواب پیدا می‌شود به دست آورد . براساس این نظریه خواب هیچ جنبه الهامی ندارد . اما عده‌ای پیدا شدند گفتند که این حرف راجع به قسمت عمده‌ای از خوابها درست است ، اما در میان خوابها و رؤیاها خوابها و رؤیاهایی هست که اصلا با این حرفها قابل توجیه نیست . خوابهایی هست که بیشتر قابل توجیه است‌ . مثلا خیلی واضح است ، یک آدمی که خیلی گرسنه است ، وقتی که بخوابد غذا خواب می‌بیند ، همان که می‌گویند " شتر در خواب بیند پنبه دانه " . یک آدم تشنه اگر خیلی تشنه باشد ، در عالم خواب همیشه آب صاف و زلال‌ می‌بیند . یک آدم جوانی که محروم از زن است ، در عالم رؤیا همیشه زن و هماغوش شدن با زن را خواب می‌بیند . هر کسی از نظر بدنی دچار هر احتیاجی‌ هست ، مسلم آن احتیاج ، همان مطلوب و آرزوی او را به خواب می‌آورد . این یک قسمت که مربوط به بدن است . راجع به این قسمت الان قصه‌ای یادم آمد : در این کتابهای خودمان‌ نوشته‌اند که یک کسی آمد پیش " مجلسی " اول یعنی پدر این مجلسی [ علامه‌ محمدباقر مجلسی ] و گفت : دیشب یک خواب وحشتناکی دیدم . گفت : چه‌ دیدی ؟ گفت : خواب دیدم یک شیر سفیدی که یک مار سیاهی هم به گردن او آویخته بود ، به من حمله کرد ، تعبیرش چیست ؟ گفت : اول بگو دیشب چه‌ خوردی ؟ گفت : دیشب کشک خوردم . گفت : بالای