توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧
کشف کرده . معنایش این است که در میان این موجودات عالم ، مثلا در منظومه شمسی قبلا خیال میکردند که هفت تا یا هشت تا ستاره هست ، اخیرا یک ستاره دیگر هم در کنار این ستارهها کشف شد ، معلوم شد که نه ، یک ستاره نهمی هم در این منظومه شمسی وجود دارد ، یعنی موضوعی که ما به دنبال آن هستیم و آن را جستجو میکنیم شیئی از اشیاء عالم است در کنار سایر اشیاء ، که اشیاء را ما میشماریم میگوییم فلان شیء ، فلان شیء ، فلان شیء ، یکی هم فلان شیء دیگر . این یک جور است . یک وقت هست که ما وقتی درباره اثبات وجود یک چیزی بحث میکنیم ، آن چیز شیئی در کنار سایر اشیاء نیست ، آن شیء اگر باشد ، با همه اشیاء و در همه اشیاء هست و اگر نباشد در هیچ جا وجود ندارد . چطور ؟ حال مثال عرض میکنم : میدانید که یکی از مسائلی که علما و فلاسفه از قدیم الایام درباره آن بحث کردهاند مساله زمان است که آیا زمان وجود دارد یا وجود ندارد . عده زیادی معتقد بودند که اساسا زمان وجود ندارد ولی البته عقیده اکثر همیشه این بوده که نه ، زمان وجود خارجی دارد . اگر کسی بخواهد اینجور در جستجوی زمان باشد که همین طوری که مثلا یک ستاره شناس دنبال این است که یک ستاره را در عالم پیدا کند در کنار ستارههای دیگر ، یا یک طبیعی دان دنبال این است که یک عنصری را در کنار عنصرهای دیگر پیدا کند ، به عنوان یک پدیده از پدیدههای عالم جستجو کند ، بگوید برویم بگردیم ببینیم یک چیزی به نام زمان در میان موجودات عالم پیدا میکنیم یا پیدا نمیکنیم ، اگر کسی این جور در جستجوی زمان باشد ، او اگر نابغهترین افراد بشر باشد و میلیونها سال دنبال زمان بگردد زمان را نمیتواند پیدا کند ، بگوید مثلا ببینیم ما در زیر یک ذرهبینی میتوانیم زمان را پیدا کنیم ، در پشت یک تلسکوپی میتوانیم زمان را پیدا کنیم ، در یک لابراتوار در ضمن یک تجزیهای میتوانیم زمان را پیدا کنیم . آدمی که تصورش از زمان به عنوان جزئی از اجزای طبیعت در کنار سایر اجزای طبیعت است ، تا ابد جستجو کند زمان را پیدا نمیکند . آخرش خسته میشود میگوید زمان وجود ندارد . مکان را هم اگر کسی بخواهد اینطور جستجو کند از همین قبیل است . اما اگر کسی از اول تصورش درباره زمان به این نحو نباشد که بخواهد یک جزء از اجزای عالم را پیدا کند ، بلکه بخواهد یک جنبه از جنبههای عالم را پیدا کند ( قضیه فرق میکند ) . " یک جنبه از جنبههای عالم " یعنی این موجوداتی که ما الان داریم میبینیم ، این موجودات سه بعدی که دارای طول و عرض و عمق هستند ، آیا هر