توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٤
قهری این ساختمان پس از آنکه اتومبیل را به این شکل ساختند ، این است که شما سویچ را که بزنید اتومبیل روشن شود ، بعد که روشن شد مثلا پایتان را روی گاز بگذارید نیرو ایجاد شود ، بعد هم نیرو اتومبیل را بکشاند ، بعد هم شما وقتی که فرمان را به راست و چپ بچرخانید ، اتومبیل این طور برود ، ترمز هم که بکنید بایستد ، این دیگر چیز علیحدهای نیست . یا یک ساعت را بعد از آنکه با همین تشکیلات و ساختمان ساختند و یک فنر هم در آن قرار دادند و شما کوک کردید ، دیگر کار کردن ساعت روی این نظم و حساب لازمه ساختمان مادی آن است . دستگاه تلفن خودکار هم همین جور است ، هر کاری که انجام میدهد لازمه این ساختمان است ، هر چه شما بخواهید بگویید ، در ساختمانش باید بگویید ، دیگر در کار این ساختمان یک حرف علیحدهای نیست . ما میخواهیم ببینیم که آیا تجربیات و مشاهدات علمی که درباره موجودات انجام شده است ، نشان میدهد که هر چه شده است در ساختمان اینهاست ؟ دیگر پس از آنکه این ساختمان به این شکل به وجود آمده ، کار کردن آن ماشینوار است ؟ یک دانه گندم که زیر خاک میرود و آن عملیات را شروع میکند ، شکافته میشود ، ریشههای خیلی ریز پیدا میکند تا بعد به صورت یک بوته گل درمیآید ، [ کارش را ] مثل یک ماشین انجام میدهد ؟ یعنی باید دیگر انجام بدهد ، چارهای ندارد ؟ " باید " یعنی لازمه ساختمان مادیاش این است که این کار را انجام بدهد ) یا لازمه ساختمان مادی ، این نیست ؟ البته آن ساختمان مادی به عنوان یک سلسله شرایط حتما باید باشد ، اگر هر جایش نقص پیدا بشود ، در کار این ، نقص واقع میشود . اما در عین حال این ساختمان مادی ، حکم یک اتومبیل را دارد که رهبری و راه بردن اتومبیل از خود ساختمان آن علیحده است ، یعنی این ساختمان اتومبیل باز به شکل مخصوصی دارد هدایتو رهبری میشود . و همچنین در بدن حیوانات ، در انسان ، حتی در ساختمان عقلی و فکری انسان [ همینطور است ] که ما برای همه اینها مثال ذکر میکنیم . غرضم تقریر مطلب است که این ، دو مطلب است ، دو نوع مطالعه است و ما میخواهیم ادعا کنیم که دو نوع مطالعه ما را به خداشناسی میرساند : یکی مطالعه خود ساختمان اشیاء ، و دیگر مطالعه طرز کار آنها . همان دانهای که عرض کردم بعد به صورت یک بوته درمیآید و فرض کنید به صورت یک بوته گل و یک بوته گندم درمیآید ، در حالی هم که ساختمانش کامل شده است ، نوع کاری که انجام میدهد لازمه قهری