مخالفین توحید از دو طرف که آنها " ثبات انواع " را به آن شکل به‌ مسأله توحید چسباندند و اینها از این طرف " تبدل انواع " را به مادیت‌ کار را به جایی کشانیدند که اساسا نظریه داروین یک نظریه صد درصد مادی‌ تلقی شد و اثبات نظریه " تبدل انواع " نوعی موفقیت برای مادیگری و شکست برای خداشناسی در میان مردم تلقی شد .
ما اینجا در دو قسمت باید بحث کنیم . یک قسمت در همین موضوعی که‌ عنوان کردیم که قطع نظر از اینکه در کتب مقدس مذهبی دنیا چه آمده است‌ ، از نظر اینکه ما خداشناسی را یک مسأله علمی و عقلی می‌دانیم نه شرعی و تعبدی ( یعنی نمی‌گوییم چون در دین آمده است که خدایی هست ، پس بگوییم‌ خدایی هست ) ، معتقدیم دلایل عقلی و علمی هم اقتضا می‌کند که ما قائل‌ بشویم خدایی هست . پس ما از نظر فن و علم خداشناسی و از نظر قانون عقل‌ باید حساب کنیم که آیا اعتقاد به وجود خدا ملازم است با اعتقاد به " ثبات انواع " و " خلقت " به همین شکلی که گفته‌اند ، یا نه ؟ مرحله‌ دوم این است که اگر نظریه " تبدل انواع " ثابت شد و فرضا با اصل‌ توحید هم منافات نداشته باشد ، آیا با آنچه در کتابهای مقدس ( قرآن و تورات ) آمده است منافات دارد یا ندارد ؟

نظریه " تبدل انواع "

اما مرحله اول : رابطه مسأله توحید و تکامل . اولا اینکه گفته می‌شود که‌ از قدیم در دنیا دو نظر بیشتر وجود نداشته است ، یکی نظریه " تبدل‌ انواع " و یکی نظریه " حدوث انواع " ، از نظر تاریخ علم و فلسفه یکی‌ از دروغهای دنیاست . این دو نظریه البته وجود داشته است . نظریه " تبدل انواع " هم یک نظریه بسیار قدیمی است ، نه تنها ما می‌گوییم قدیمی‌ است ، بلکه همه معتقدند که قدیمی است . حتی در این کتابهای قدیمی‌ خودمان مثل شفای بوعلی و اسفار ملاصدرا ، این نظریه را از قدمای یونانیها نقل کرده‌اند و خود فرنگیها هم مکرر از آنها نقل کرده‌اند . تاریخ علم از حدود پانصدسال قبل از میلاد ، نظریه " تبدل انواع " را نشان می‌دهد .
مردی به نام انکسیمندروس [١] ( به

[١] گویا تلفظ فرانسوی آن " انکسیماندر " است .