توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٤
وجود آن مترتب است ، یعنی علت فاعلی اول اثر آن علت صوری را دیده و آن را به خاطر اثرش انتخاب کرده است . در همان شعری که خودتان مثال زدید که " ب " اول باشد ، " ن " بعد باشد ، " ی " بعد باشد ، این حرفها را که همان شکل خاصی است دیده ، بعد اثری که بر این شکل بار است ، آن اثر را هم میبیند ، چون آن قراردادی که در میان مردم است این است که از این کلمه این بیان را درک کنند ، به خاطر اینکه از این کلمات به این شکل بالخصوص ، آن مفهوم در ذهنها منتج میشود ، این را انتخاب کرده است . و اما آنچه که راجع به بیان راه طی شده بود ، ایشان استنادشان تنها به کلمه نظم بود که در اینجا آمده بود . اگر همینطور که شما گفتید و ما گفتیم مقصودشان از نظم آن نظم ناشی از علت غایی باشد که ما هم حرفی نداریم ولی متأسفانه تمام عبارات از اول تا به آخر نشان میدهد که این نظم جز همان نظم فاعلی چیز دیگری نیست . من به کتاب ، به عبارتها حرف دارم . ممکن است مقصود نویسنده یک چیز خاصی باشد یا مطلبی را نویسنده اینجا نیاورده ، آن یک حرف دیگری است . شما اگر این عبارتها را از اول تا به آخر بخوانید میبینید آن نظمی را که در عالم بیان کرده است جز نظم ناشی از علت فاعلی که ما اسمش را نظم زنجیری گذاشتیم چیز دیگری ذکر نکرده ، کوچکترین اشارهای به آن نظمی که الان شما خودتان توضیح دادید نشده است . و اما مطلب سوم ، بسیار حرف حسابی است و بیان ریاضی همین مطلبی بود که ما عرض کردیم . از جمله مسائل خوبی که امروز کشف شده همین قانون حساب احتمالات بوده و شاید کمتر هست که انسان در گفتههای علمای امروز که راجع به توحید بحث کردهاند وارد بشود الا اینکه اول همین موضوع را ذکر کردهاند . گاهی مثال معروف سکه را ذکر میکنند که اگر ما دو تا سکه در جیب خود داشته باشیم که این سکهها هر کدام شکل مخصوصی داشته باشد . . . و همان مثالی که آقای مهندس گفتند ، و بیان ایشان هم از هر جهت تمام و درست است . در حساب احتمالات همینجور است ، وقتی که عمل زیاد شد یعنی وقتی که ترکیب زیاد شد احتمالات آن قدر زیاد میشود و احتمال اینکه روی تصادف به وجود آمده باشد آن قدر ضعیف میشود که عملا هیچ کس نیست که یقین نداشته باشد ، ولی اگر بگوید شاید تصادف باشد ، از نظر فلسفی کسی نمیتواند شایدش را جواب بدهد اما خود همان گوینده هم یقین دارد که مطلب از این قرار نیست . من یک مثالی از یک جای دیگری ذکر کنم . از مواردی