بحث نداریم ، بحث سر این اصل کلی است : آیا همین عاملهای محدود مادی‌ که مادیین نشان می‌دهند ، اینها می‌توانند علتهای کافی باشند یا اینها جزء علت‌اند ؟ آنها می‌گویند تمام علت‌اند ، دیگری می‌گوید جزء علت ، یا اگر نگویند جزء علت ، به تعبیر بالاتری می‌گویند . آیا این علتها اگر تحت‌ تسخیر و تدبیر یک علت مافوق نباشند ، کافی هستند برای به وجود آوردن‌ این معلول یا باید این علتها تحت تسخیر و تدبیر یک علت مافوق باشند تا بتوانند این معلول را به وجود آورند ؟ بنابراین ما روی آنها بحث نداریم‌ . مادیین هر وقت ثابت کردند که همین عواملی که ما الان داریم نشان‌ می‌دهیم ، برای به وجود آمدن معلول کافی است ، حرف خودشان را ثابت‌ کرده‌اند ، والا اینکه دترمینیسم چنین است ، خوب باشد . آن وقت حرف‌ آخری که در جواب دکتر . . . گفتند برگشت به این حرف بود . صحبت همین‌ است که آیا ترکیباتی که در اولین سلول حیاتی که در عالم پیدا شد که بعد از آن سایر موجودات نتیجه و انشعاب شد پدید آمدند ، کافی هستند که علت‌ باشند برای اینکه آنچه که بعد به وجود آمده است به وجود بیاید یا اینکه‌ اینها برای اینکه تمام علت باشند کافی نیستند ، حداکثر [ این است که ] استعداد به وجود آورده ؟ قوه هم که ایشان می‌گویند به معنی استعداد است . یعنی چه ؟ یعنی فرق آن سلول اولی با یک توده انباشته خاک این بوده است‌ که آن توده انباشته خاک استعداد " شدن " یعنی پذیرفتن را نداشته و این‌ ، استعداد پذیرفتن را دارد ، نه اینکه در این ، قوه و نیروی ایجاد کردن‌ هست و در آن ، قوه و نیروی ایجاد کردن نیست ، حداکثر فقط استعداد " شدن " یعنی پذیرش در آن پیدا می‌شود . پس این بیان آخر ، خودش رد آن‌ بیان اول است یعنی آنجایی که محل اختلاف خودتان را با مادیین ذکر می‌کنید ، در واقع در یک امر صغروی بیان می‌کنید ، می‌گویید این علتهایی که شما نشان می‌دهید من هم قبول دارم ، اصل علیت را من هم قبول دارم ، اصل جبر علت و معلولی را من هم قبول دارم ، اصل دترمینیسم را من هم قبول دارم‌ ولی صحبت در این است : آیا این عاملهایی که ما الان می‌شناسیم ، برای به‌ وجود آمدن این معلول کافی است یا کافی نیست ؟ حساب احتمالات هم که به‌ کمک شما می‌آید این‌جور به کمک شما می‌آید ، می‌گوید عاملهای موجود کافی‌ نیست فقط می‌گوید عاملهای موجود چون عاملهای موجود اگر بخواهد کافی باشد باید [ در اثر ] تصادف به وجود آمده باشد . پس عامل دیگری غیر از عاملهای موجود باید باشد و دخالت داشته باشد تا این شی‌ء به وجود بیاید .