توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٢
صوری یعنی ارتباطی که بین کلمات وجود داشته تا نامه را به وجود آورده و علت غایی هدف نویسنده است . وقتی سلسله کلمات مربوط به هم را در نامه انتخاب کردیم یا یک سلسله اشیاء منظم و مربوط به هم را در ساختن یک میز انتخاب کردیم ، ما همانجا علت غایی را در آن متمرکز کردهایم . اما استدلالی که آقای مهندس بازرگان در کتاب راه طی شده کرده ، به نظر من کاملا درست است . ایشان میگویند دانشمندان امروز پی به وجود نظمی در دنیا بردهاند و اعتراف به این نظم میکنند . نظم غیر از رابطه علت و معلول است . علت و معلول را همه قبول دارند . نظم مسأله دیگری است . ممکن است علل مختلف معلولهای مختلفی به وجود آورند ولی بین آنها نظمی برقرار نباشد . دانشمندان ماتریالیست نظم را در عالم علم میپذیرند اما در استنتاج و استنباط از آن تعلل یا مسامحه یا تعمد میکنند و میگویند لازم نیست ناظمی ، هدفی و علت غاییای وجود داشته باشد تا این نظم به وجود آمده باشد ، خود به خود و برحسب تصادف به وجود آمده . سلولهای بدن برحسب تصادف این جور قرار گرفتهاند : یکی چشم ، یکی مو ، یکی استخوان و یکی پوست شده . اما یک موحد به طریق استدلال امروز که بخصوص قانون احتمالات را به صورت ریاضی درآوردهاند استدلال میکند که امکان ندارد این نظم را در علم بپذیریم اما ناظم مستشعر را نپذیریم . ناچاریم ناظم مستشعر را بپذیریم . قانون احتمالات میگوید شما اگر یک کیسه سربستهای داشته باشید ، در آن سه گلوله سفید و چهار گلوله سیاه بیندازید ، به طوری که این گلولهها هم وزن و هم شکل باشند و به طور یکسان لمس شوند ( زبری و نرمی و سردی و گرمی آنها یکسان باشد ) ، بعد چشم بسته دستمان را وارد این کیسه کنیم و یکی از این گلولهها را دربیاوریم ، احتمال اینکه این گلوله سفید باشد ٣ / ٧ و احتمال اینکه گلوله سیاه بیرون بیاید ٤ / ٧ است . بنابراین چنین تعریف میکنند : احتمال وقوع هر حادثه یک عدد کسری است که صورت آن تعداد موفقیت و مخرج آن تعداد امکان را نشان میدهد . پس احتمال وقوع هر حادثه عددی است کمتر از . ١ وقتی صورت و مخرج مساوی باشد ، احتمال وقوع هم ١ میشود ، یعنی مثلا اگر داخل آن کیسه تمام هفت گلوله سیاه باشد ، احتمال اینکه گلوله سیاه دربیاوریم ١ = ٧ / ٧ است که به آن میگویند حوادث حتمیالوقوع . و در این کیسه که گلوله قرمزی وجود ندارد ، احتمال اینکه گلوله قرمزی دربیاوریم ٠ = ٠ / ٧ است . پس عدد احتمالی حوادث ممتنعالوقوع صفر است . بعد میگویند آیا اگر ما هفتبار در کیسه دست کنیم ، سه بار گلوله سفید و چهاربار گلوله قرمز درمیآید ؟ جواب این است که خیر . اما اگر تعداد آزمایش را