دنیا پیدا نخواهید کرد که منکر علت فاعلی باشد یا به تعبیر دیگر منکر نظم فاعلی عالم باشد ، کمااینکه هیچ الهی هم در دنیا پیدا نمی‌شود که منکر این جهت باشد . اختلاف الهیون و مادیون مربوط به علت فاعلی نیست و اگر نظمی هم در دنیا کسی می‌گوید ، نظم ناشی از علت فاعلی را کسی نمی‌خواهد دلیل بر وجود خدا بگیرد ، چون علت فاعلی هم نظم می‌دهد اما چنین نظمی ، به همین مقدار نظم که هر معلولی ناشی از یک علتی است و هر علتی هم به‌ نوبه خود منشأ است . برای یک معلولی . این هم خودش نظم می‌دهد به معنای‌ اینکه حلقه زنجیری درست می‌کند ، رابطه زنجیری درست می‌کند . نظم به معنی‌ رابطه زنجیری حوادث را که ناشی از علت فاعلی است هیچ کسی منکر نیست ، بلکه مادیین بیش از دیگران روی این قضیه تکیه می‌کنند . ولی یک نظم‌ دیگری داریم که آن نظم ناشی از علت غایی است . این نظم است که مورد اختلاف است که آیا چنین نظمی که از علت غایی در عالم حکایت کند وجود دارد یا وجود ندارد ؟ مادی منکر اصل علت غایی است و منکر وجود نظمی‌ است که آن نظم الزاما ناشی از علت غایی باشد ، و الهیون معتقدند که نه‌ ، نظم عالم به شکلی و به نحوی است که بدون آنکه ما اصل علت غایی را دخالت بدهیم ، نظم عالم قابل توجیه نیست . پس بحث در این نظم است ، نظم ناشی از علت غایی . نظم ناشی از علت‌ غایی این‌جور پیدا می‌شود : در مواردی تنها فرض علت فاعلی برای آن نظم‌ کافی نیست . در مواردی که فرض وجود داشتن علت فاعلی برای آن نظم کافی‌ نباشد ، اینجاست که چاره‌ای نیست که ما باید یک علت غایی را هم فرض‌ کنیم . مثلا همان مثال " نوشته " که مثال ساده خوبی هم هست ، اگر شما روی یک صفحه کاغذ ببینید از اول این صفحه تا آخر آن یک نامه مفهوم و معنی‌دار نوشته شده است ، در این نامه پنج تا مطلب حسابی است : دستور ، سفارش ، بیان این‌جور چیزها ، در اینکه این نامه علت فاعلی داشته است‌ یعنی یک نیرویی بوده است که این جوهر را بر روی این صفحه کاغذ کشیده‌ بحثی نیست ، ولی این نیرو می‌تواند نیروی شاعر باشد ، می‌تواند نیروی غیر شاعر باشد ، یعنی می‌شود فرض کرد که مثلا برق آمده باشد خودنویس را همین‌جور حرکت داده باشد ، یا نه ، شاعری که شعورش به این حد نرسد ، یک‌ بچه پنج ساله مدرسه نرفته‌ای که اساسا با خط آشنا نیست آمده باشد خودنویس را از پدرش دزدیده باشد ، صفحه کاغذ را هم برداشته باشد ، همین‌جور خط کشی کرده ، خودش هم هیچ متوجه نبوده چه کار می‌کرده است ولی‌ اتفاقا این خط کشی‌هایی که او کرده است این