توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٩

دیگر در این زمینه عرفا چون اهل زبان و شعر و ادب بودند قیامت و بیداد کردند . قبلا هم عرض کردیم که این جزء حقایقی است که قرآن مجید پذیرفته‌ است ، هم به آن مفهوم عام خودش که همه موجودات رو به سوی خدا هستند ، آنجا که می‌فرماید : " « ا فغیر دین الله یبغون و له اسلم من فی السموات‌ و الارض »" [١] یا آنجا که می‌فرماید : " « سبح لله ما فی السموات و الارض »" [٢] و هم به مفهوم خاصش درباره خصوص انسان . این آیه قرآن‌ حقیقتا نمونه‌ای از اعجاز است که می‌فرماید : " « الذین امنوا و تطمئن‌ قلوبهم بذکرالله ، الا بذکر الله تطمئن القلوب »" [٣] آنان که ایمان‌ آوردند و قلبهای آنها به یاد حق آرامش پیدا کرد . آن وقت در جمله دوم‌ به صورت یک اصل کلی آنهم به صورت حصر [ می‌فرماید ] : " « الا بذکر الله تطمئن القلوب »" بدانید تنها با یاد خداست که دلها آرامش پیدا می‌کند ، یعنی این دل انسان ، روح انسان ، قلب انسان جوری ساخته شده است‌ که هیچ چیزی قدرت ندارد به او طمانینه و آرامش بدهد . این معنایش این‌ است که آن هدف اصلی‌ای که در بشر وجود دارد که دنبال او می‌رود و خودش‌ هم کاملا توجه ندارد ، او جز خدا چیز دیگری نیست و لهذا به هر چیز دیگر برسد طولی نخواهد کشید که آن گرمی و حرارت و شوق مبدل به سردی خواهد شد و تنها یک چیز است که انسان اگر به او برسد آرزوی تغییر دادن و تبدل و تنوع در آن نیست .
یکی از اشتباهات بزرگ همین است : بعضیها خیال می‌کنند انسان طبعا طالب تنوع است ، اصلا تنوع را دوست دارد یعنی اینکه از نوعی به نوع‌ دیگر لذتهایش را عوض کند ، محبوبهایش را عوض کند ، خود تنوع مطلوب‌ است ، در صورتی که این جور نیست . علت اینکه تنوع مطلوب است ، این‌ است که هیچ مطلوبی قدرت ندارد مطلوبیت خودش را برای همیشه حفظ کند و جهتش این است که آن مطلوب مطلوب مجازی بشر است ، مطلوب واقعی و حقیقی نیست . اگر یک شی‌ء مطلوب واقعی و حقیقی باشد ، انسان از او سرد نمی‌شود و اگر از او سرد نشد طالب تنوع نیست . ما می‌بینیم در قرآن راجع‌ به نعمتهای بهشتی و آن دنیایی این نکته هست :