وجود نیاورده ، این احساس مذهبی است که اینها را به وجود آورده . می‌گوید مثل بیانات فلاسفه و متکلمین مثل این است که یک کتابی را از زبانی به زبان دیگری ترجمه کنند . در واقع آن چیزی که این حرفها را به‌ وجود آورده دل بشر است ، فطرت بشر است ، بعد به این صورت درآمده است‌ . - آن حس مذهبی است . استاد : بله ، یا آن حس مذهبی انسان است که در هر کسی هست . یک‌ کتاب کوچکی این آقای دکتر شریعتی خودمان ترجمه کرد [ به نام ] نیایش ، شرکت انتشار چاپ کرد . نیایش مال همین الکسیس کارل معروف است . او راجع به اصالت دعا بحث می‌کند ، چون دعا هم عبادت است . کارل از آن‌ کسانی است که خیلی اصرار دارد روی این حس مذهبی که حس مذهبی یک حس‌ اصیلی در انسان است . مثلا درباره دعا می‌گوید : دعا پرواز روح است به‌ سوی خدا ، پرواز واقعی روح است به سوی خدا . فرید وجدی در دائره المعارف از رنان نقل می‌کند که گفته است : " ممکن است روزی هر که را دوست می‌دارم نابود و از هم پاشیده شود ، هر چه که در نزد من لذت‌بخش‌تر و بهترین نعمتها حیات است از میان برود و نیز ممکن است آزادی به کار بردن عقل و دانش و هنر بیهوده گردد ولی‌ محال است که علاقه به دین متلاشی یا محو شود بلکه همواره و همیشه باقی‌ خواهد ماند و در کشور وجود من گواهی صادق و شاهدی ناطق بر بطلان مادیت‌ خواهد بود " . در این زمینه خیلی سخنها گفته شده است . مطلبی را که اخیرا من خودم‌ برخورد کرده و پیدا کرده‌ام برای شما نقل می‌کنم . یک کتابی اخیرا دستم‌ افتاده ، شاید هم اخیرا منتشر شده به نام دنیایی که من می‌بینم از اینشتین‌ ، مجموعه‌ای است از یک سلسله نامه‌ها یا مقالات و سخنرانیهایی که این مرد در موضوعات مختلف کرده ، اینها را جمع کرده‌اند و شاید اصل کتاب هم به‌ همین صورت است ، حالا خودش یا کس دیگر جمع کرده نمی‌دانم . متأسفانه‌ این کتاب یا خیلی بد ترجمه شده و یا خیلی بد چاپ شده ، چون وضع عبارتها مغشوش است و من نمی‌دانم مترجم ضعیف بوده است یا در وقت چاپ بعضی از کلمات یا حرفها افتاده است ، ولی خوب این قدر نیست که از