در واقع مردن به معنایی که بگوییم " نیست شد ، نابود شد " نیست .
اگر این منطق را بگیریم ، یک درجه بالاتر رفته‌ایم . غیر از اینکه مردنها و نیستیها راه را برای آیندگان به طور کلی باز می‌کند ، از نظر خود آن هم‌ [ مرگ ] انتقال از نشئه‌ای به نشئه دیگر است .
بابا افضل کاشی یکی از حکما و فیلسوفان بوده است ، گویا با یکی دو واسطه شاگرد ابن‌سینا بوده است ، و بعضی می‌گویند که استاد خواجه‌ نصیرالدین طوسی است ، حالا معلوم نیست که استاد بلاواسطه‌اش بوده یا استاد مع‌الواسطه یعنی استاد استادش بوده است . خواجه یک رباعی اساسا در مدح بابا افضل دارد و این می‌رساند که مرد فاضلی بوده و از آثارش هم‌ پیداست . اتفاقا بسیاری از چیزها را هم به زبان فارسی نوشته است . یکی‌ از کارهایش این است که کتابهای فلسفی را به زبان فارسی نوشته و خیلی از اصطلاحات را به زبان فارسی درآورده و از این جنبه خدمت بزرگی به زبان‌ فارسی کرده است . خواجه در وصفش گفته است :

گر عرض دهد سپهر اعلا

فضل فضلا و فضل افضل

[١]

از هر ملکی به جای تسبیح

آواز آید که افضل افضل

یک کسی از او همین موضوع مرگ و میرها و منطق خیامی و تشبیه به کوزه‌گر را سؤال کرد ، سائل می‌گوید :

اجزای پیاله‌ای که در هم پیوست

بشکستن آن روا نمی‌دارد مست

چندین قد سرو نازنین و سرو دست

از بهرچه ساخت وز برای چه شکست

بابا افضل در جواب او موضوع مرگ و میرها را به پیدایش گوهر در صدف‌ - که در قدیم می‌گفتند - تشبیه می‌کند . نمی‌دانم از نظر علوم طبیعی این‌ پیدایش گوهرها در صدفها چقدر درست است ، ولی به هر حال تشبیه است و نظیر این تشبیه در دنیا زیاد است . این طور می‌گفتند که این گوهرها که در صدف پیدا می‌شود ، اول از باران پیدا می‌شود . این حیوان بر روی دریا می‌آید و بعد دهانش را باز می‌کند و قطره بارانی می‌آید می‌افتد در دهانش ، که سعدی هم می‌گوید : "

یکی قطره باران زابری چکید . . .

" .

[١] سپهر اعلا اگر همه فضلا را بیاورد و " افضل " را هم بیاورد و بپرسد کی از همه افضل است ؟