اصلا وجود نداشته باشد ، و چنین عواملی هم در هستی وجود دارد . الهیون‌ معتقد به یک چنین عوالمی هستند ، چه در ما قبل این عالم و چه در مابعد این عالم . هستی از مبدأ کل که فائض می‌شود ، به حکم طبیعت علیت و معلولیت و به حکم طبیعت خودش ، مرتبه به مرتبه نازلتر می‌شود [١] .
خواه ناخواه می‌رسد به مرتبه‌ای که وجود آن قدر ضعیف است که با نیستی‌ آمیخته است . عالمی که ما اکنون در آن هستیم ، آخرین تنزل نور وجود و آخرین حد قوس نزول است ، منتها عالم کمال و تکامل است ، هستی در همین‌ عالم رو به تکامل و پر کردن نیستیها می‌رود که باز برمی گردد روی قوس اول‌ خودش ، برمی‌گردد به هستی اول " « انا لله و انا الیه راجعون »" [٢] .
اینکه عرض کردم که در عالم ما هستی با نیستی توأم است و لازمه ذات‌ این عالم این است که هستی و نیستی با یکدیگر توأم بشود و بعد عرض کردم‌ که عوالم دیگری هست [ که چنین نیست ] ، برای این است که کسی خیال نکند اصلا لازمه هستی این است ، نه ، لازمه اصل هستی ، نامحدودیت و اطلاق است ، هستی در ذات خودش نیستی را طرد می‌کند ولی هستی در مراتب نزول خودش که‌ لازمه معلولیت است [ با نیستی توأم است ] . لازمه هر معلولیتی [٣] این‌ است که مرتبه بعدی ناقصتر باشد . خود این نقصان ، راه یافتن عدم است .
باز از آن مرتبه به مرتبه دیگری که از آن ناقصتر است نزول می‌کند ، تا می‌رسد به دنیای ما ، یعنی حالتی که به آن می‌گوییم " ماده " که همان قوه‌ محض است و از هستی فقط این حظ و مرتبه را دارد که بالقوه است ، می‌تواند هستیهای دیگر را به خود بپذیرد . این " می‌تواند بپذیرد " مبدأ اصل حرکت می‌شود و حرکت لازمه ذات این عالم است . " این عالم ، عالم‌ حرکت آفریده شده است " یعنی اصلا قوامش به تدریج است ، نه اینکه عالم‌ را اول قلمبه آفریده‌اند ، بعد کشش داده‌اند تا حرکت پیدا کرده است ، یا عالم را در لازمان آفریده‌اند . بعد این زمان را کش داده‌اند تا شده است‌ زمان . زمان و حرکت و تغییر و تدریج و . . . لازمه ذات عالم است . تأثر و قبول کردن اثر از دیگری لازمه ذات این عالم است ، یعنی ماده این عالم‌

[١] لازمه معلولیت ، تأخر معلول از علت است ( تأخر وجودی ) . [٢] بقره / . ١٥٧ [٣] معلولیت واقعی غیر از معلولیتی است که ما در عالم ماده می‌گوییم ( که اصطلاحا علتهای اعدادی گفته می‌شود ) ، معلولیتی است که معلول از ذات‌ علت ناشی شده باشد و علت ، منشأ ایجادی آن باشد .