دنیا یک اشکال لاینحل تلقی کرده‌اند که اساسا نمی‌شود به آن جوابی داد .
حکمای اسلامی مبحثی در " الهیات " طرح کرده‌اند به عنوان " مسأله خیر و شر " و خواسته‌اند به این اشکال جواب بدهند . اول باید جنبه‌های مختلف‌ این اشکال را عرض کنیم که آنها هم از آن جنبه‌ها وارد شده‌اند ، تا بعد ببینیم مسأله به چه صورت درمی‌آید .

طرح مسأله " شرور " و استدلال " ثنویه "

گاهی این مسأله را از آن نظر مطرح کرده‌اند که خواسته‌اند به استدلال " ثنویه " جواب بدهند ، چون وجود شرور در عالم ، منشأ یک فکر نیمه فلسفی‌ و نیمه مذهبی در ایران قدیم شده است که گفته‌اند اساسا اشیاء دو نوع و دو سنخ‌اند : بعضی از اشیاء خیرند ، خوبند و اینها منتهی می‌شوند به یک‌ حقیقت که آن حقیقت فاعل و مبدأ این خیرات است . و اما شرور و بدیها اصلا به آن که منشأ این خیرات است مربوط نیست ، آنها یک مبدأ و منشأ دیگری دارند و از او به وجود آمده‌اند . پس برای عالم دو مبدأ وجود دارد : مبدأ خیر ، مبدأ شر ، یزدان ، اهرمن . [١] این مسأله خیر و شر منشأ این فکر در دنیا شده است که اصلا ما بیاییم اشیاء را به دو دسته تقسیم‌ کنیم : خیرات ، شرور ، همه خیرها به یک مبدأ اصلی برمی‌گردد و او مبرا و منزه است از شروری که در عالم واقع می‌شود ، این شرور اصلا به او انتساب‌ و ارتباط ندارد ، او منشأ آنها نیست ، و همه بدیها به یک اصل دیگری‌ برمی‌گردد .

[١] گواینکه امروز مخصوصا زرتشتی‌ها می‌خواهند این مطلب را انکار کنند که این فکر در قدیم به این شکل وجود داشته که یزدان و اهرمن دو حقیقت در مقابل یکدیگر باشند و هر دو هم مبدأ اصلی باشند : یزدان مبدأ خیرات و اهرمن مبدأ شرور ، بلکه می‌خواهند بگویند که اهرمن هم مثل شیطان است در نزد مسلمین که خود مسأله شیطان هم باید در همین مبحث طرح بشود که خودش‌ در عین حال مخلوقی از مخلوقات یزدان است . اما اغلب آنهایی که تحقیق‌ کرده‌اند ، می‌گویند این یک توجیه و تعبیری است در این مطلب و حقیقت‌ مطلب این است که خواسته‌اند برای اشیاء دو مبدأ اساسی و اصلی قائل بشوند . به هر حال حکمای قدیم هم که این عقیده را به نام عقیده ثنویه و مجوس‌ نقل کرده‌اند ، به همین صورت نقل کرده‌اند که آنها قائل به دو مبدأ اصلی‌ بوده‌اند .