حاصل می‌شود و عده زیادی از تغییرات گوناگون در محیط معینی به ظهور می‌رسد " . داروین به این مطلب که خصوصا مخالف نظریه لامارک است متوجه شده است‌ . آنها می‌گفتند محیط مؤثر است ، بعد دیدند که گاهی اوقات در محیطهای‌ مختلف اثر واحد پیدا می‌شود و در محیط واحد آثار مختلف پیدا می‌شود ، یعنی قانون تاثیر محیط ، صد درصد صادق نیست . از همه حرفهای او صریحتر درباب اصل علت غایی این مطلب است که بعد از آنکه می‌گوید بسیاری از تغییرات مثل هم در محیطهای مختلف پیدا می‌شود و تعداد زیادی از تغییرات‌ گوناگون در محیط واحد پیدا می‌شود ، می‌گوید : " به نظر داروین عامل مهم باید قاعدتا تمایل به تغییر باشد که تحت‌ اثر عامل مجهولی صورت می‌گیرد " . این همان حرف الهیون است . - تماس این مسأله با ادله توحید چیست ؟ استاد : من معتقدم که با نظریه " تبدل انواع " نمایش اصل علت غایی‌ را بهتر می‌شود درک کرد ، خیلی هم بهتر می‌شود درک کرد . - جنابعالی راجع به تکامل صحبت فرمودید ، اما راجع به تبدل انواع که‌ بیشتر با خداشناسی و قرآن و سایر کتابهای مذهبی تناسب دارد ، صحبتی‌ نفرمودید . - استاد : عرض کردیم که طرح مسأله از نظر تماس با کتابهای مذهبی ، مرحله بعدی است . تکامل هم که عرض کردیم ، مقصودمان فقط تکامل فرد نبود ، بلکه مقصود همان تکامل از نوعی به نوع دیگر و همین رابطه نسلی بود ، و عرض کردیم از نظر خداشناسی به عنوان یک مسأله عقلی و علمی ، اینکه قائل‌ بشویم رابطه نسلی افراد هر نوعی فقط با اجداد نوع خودشان است نه با اجداد نوع دیگر ، یا قائل بشویم با اجداد