( مثلا یک برآمدگی مختصر ) قدری به حالش مفید بود ، می‌گفتیم بسیار خوب‌ ، تدریجا در نسل بعد یک مقدار بیشتر ، در نسل بعدتر یک مقدار بیشتر [ شده ] تا بعد از میلیاردها سال چشم انسان و حیوانات به وجود آمده ، اما فرض این است که این‌طور نیست ، بلکه این چشم یک کارخانه عظیمی است که‌ تا تمام آن به وجود نیاید ، فایده‌ای به حالش ندارد . من نمی‌خواهم بگویم‌ چشم در یک " آن " پیدا شده ، یا باید این‌طور باشد که مثلا با یک جهش‌ به قول آنها پیدا شده باشد ، یا اگر هم تدریجا پیدا شده ، طبیعت از همان‌ روزی که شروع کرده که تدریجا این چشم را به وجود بیاورد هدف داشته و متوجه آن آخرین مرحله و نقطه بوده است ، والا به‌طور تصادفی با این قوانین‌ استعمال و عدم استعمال لامارک یا تنازع بقا و انتخاب اصلح داروین ، دستگاه چشم یا دندان یا ریه یا قلب ، بلکه هیچ دستگاهی که فقط به صورت‌ دستگاه در وجود موجود زنده مؤثر است ، قابل توجیه نیست .
بنابراین در راز تکامل و اینکه موجودات به سوی کمال می‌روند ، در نهایت باید به این مطلب توجه کرد که طبیعت ، آن کمال آخری را از اول‌ در نظر داشته و متوجه به سوی آن کمال بوده است و حتی اگر در یک مراحلی‌ ، مقدماتش را تهیه می‌کرده و هنوز اثری از آن نمی‌گرفته است ، برای این‌ بوده که می‌خواسته است درآینده ، کامل آن را برای نسلهای بعد به وجود بیاورد . داروین در راز تکامل یک حرف مبهم معناداری گفته است و عبارت‌ هم از خود اوست که اینجا آورده‌اند : " انتخاب طبیعی با حفظ کردن و جمع نمودن تدریجی تغییراتی که در شرایط زندگی به حال موجود زنده مفید است ، در هر جانداری مؤثر واقع می‌شود .
نتیجه غایی این انتخاب آن است که هر جاندار بیش از پیش با شرایط محیط زندگی سازش یابد . پس این تکمیل دائمی باید قسمت اعظم موجودات زنده‌ منتشره در روی زمین را به سمت کمال تدریجی سوق دهد " . [١] در یک جا بعد از آنکه عوامل تغییر را ذکر می‌کند - که ما گفتیم آن‌ عوامل را قبول داریم و ایرادی به آن نداریم ولی از نظر خود او هم یک‌ عامل مجهولی هست می‌گوید : " اما آنچه محقق است آن است که بسیاری از تغییرات شبیه در محیطهای‌ مختلف

[١] با آن مقدار بیاناتی که او گفته است ، کافی نیست .