توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٦
خلقت و پیدایش اشیاء گفته شده است درست باشد ( چه ، کسی قائل به ثبات انواع باشد چه تبدل انواع ، ولی حالا ثبات انواع طرفدار ندارد ) ، اگر کسی قائل شد که همین قوانین محسوس مشهود طبیعت بدون آنکه دخالت یک شعوری ، یک ارادهای ، یک علمی ، یک حکمتی لزوم داشته باشد ، کافی است برای اینکه این نظام حکیمانه را به وجود بیاورد ، یکی از دلایل خداشناسی ، بلکه از نظر عمومیت عمدهترین دلیل خداشناسی مخدوش و تضعیف میشود . آن وقت به ما این طور میتوانند بگویند که شما همیشه از راه مخلوقات و نظمی که در ساختمان آنها هست ، بر وجود خدا استدلال میکنید و میگویید این نظم و این نظام به اصطلاح غایی خود به خود به وجود نمیآید ، پس حسابی و حسابگری هم در کار است ، اگر کسی گفت ما براساس دلایل علمی ثابت میکنیم که همین قوانین غیر شاعر و طبیعی کافی است برای به وجود آوردن این نظم ، پس دلیل شما از میان میرود . اگر اینطور باشد ، این [ نظر ] با نظر الهیون تماس پیدا میکند . حالا ما باید ببینیم که آیا نظریات داروین ، دلیل الهیون را درباب نظام عالم تضعیف میکند یا تضعیف نمیکند و برخوردش با دلیل الهیون در کجاست ؟ همینطوری که نوشتهاند [١] اساس فکر داروین در تبدل انواع " انتخاب طبیعی " است ، برخلاف لامارک که اساس فکرش در تبدل انواع مسأله " تأثیر محیط " و بعد پیدایش عادات متناسب با محیط بود ، میگفت محیطهای مختلف احتیاجات مختلفی برای موجود زنده به وجود میآورد و این احتیاجات ، عادات و فعالیتهای جدیدی را در موجود زنده ایجاد میکند ، عادات و فعالیتهای جدید کم کم منشأ آن میشود که تغییرات و اعضای نوی در بدن موجود زنده به وجود بیاید . ما راجع به آن بحث کردیم . بحث ما راجع به این نبود که آیا محیط اثر دارد یا اثر ندارد ، به نظر ما قطعا اثر دارد و کسی از این جهت نمیتواند ایراد بگیرد . آیا استعمال و عدم استعمال عضو در رشد یا تضعیف عضو میتواند مؤثر باشد یا نه ؟ قطعا میتواند مؤثر باشد ، ولی آنجا عرض کردیم صحبت در این است که آیا همینها کافی است برای به وجود آمدن این نظامات و تشکیلات یا کافی نیست ؟ گفتیم کافی نیست . خود لامارک هم از کسانی است که در
[١] من ، هم کتاب بنیاد انواع داروین را با ترجمهای که شده دارم و هم کتاب آقای دکتر محمود بهزاد ( چاپ پنجم با اصلاحات و اضافات ) را که در این کار تخصص دارد و چندین کتاب در این زمینه نوشته است . عبارتهای این کتاب واضحتر و روشنتر است و قسمتهای زیادی از متن کتاب بنیاد انواع را هم نقل کرده است . البته کتابهای دیگری هم در این زمینه داشتم ولی این کتاب را انتخاب کردم .