توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٤٠
کند ، هم به پای دراز و هم به گردن دراز هر دو نیاز داشته است ، نیاز داشته که تنهاش بیرون و پاهایش در آب قرار گیرد که تکیه تنهاش روی آن باشد ، گردن درازی هم داشته باشد تا ماهیها را از لای لجنها بیرون بکشد . میگوید در ابتدا که این پاها دراز نبوده ، چون احتیاج بوده است ، خودش را قهرا میکشیده ( مثل یک آدمی که سر انگشتها راه میرود و میخواهد به اصطلاح پا بلندی کند ) و در نتیجه تدریجا پای این حیوان دراز و درازتر شده است . باز سؤال ما همین است : آیا نفس این احتیاج و نفس این عمل که چون آب زیاد بوده ، این حیوان با سرانگشتهایش راه میرفته است ، کافی است که پاهایش قد بکشد ؟ مثلا پاهای ده سانتیمتریاش کمکم بشود صد سانتیمتر ؟ پس این هم باز به نوبه خودش کافی نیست . بنابراین اصل اول نظریه لامارک تأثیر محیط است ، اصل دوم پیدایش نیازمندیهای جدید و عادات جدید براساس آن نیازمندیهاست ، و اصل سوم آن این است که این صفات با وراثت منتقل میشود ، اینها اصول سه گانه لامارک است . از این اصول سه گانه ، ما تأثیر محیط را قبول داریم ، منکر نیستیم ولی مدعی هستیم کافی نیست . فایده استعمال و عدم استعمال را قبول داریم ولی معتقد هستیم اینها در توجیه [ پیدایش ] عضو کافی نیستند . البته او راجع به وراثت هم [ سخن ] گفته است که یکی از اشکالات عمده حرفهای او همین است ، معتقد شده است که صفات اکتسابیای که موجود زنده در محیط خاص پیدا میکند ، به فرزندان او منتقل میشود . این را باید ببینیم علم وراثت قبول میکند یا قبول نمیکند ؟ بعدها آمدند این اصل سوم را بکلی باطل شناختند . بنابراین ، اصل سوم او از نظر علمی مخدوش است . اصل اول و دوم ، ما اثرش را منکر نیستیم ولی قائل هستیم که در توجیه [ پیدایش ] عضو کفایت نمیکند ، ولی اصل سومش قابل مناقشه است . ما راجع به لامارک دیگر حرفی نداریم . داروین بعد آمد اصول دیگری را آورد . همانطوری که در اصول لامارک تأثیر محیط نقش اول را بازی میکند ، داروین هم تأثیر محیط را انکار نکرد ولی یک موضوع دیگر را تحت عنوان " انتخاب طبیعی " و " بقای اصلح " عنوان کرد که نقش عمده را در کلمات او بازی میکند . البته او هم باز اصل وراثت را ناچار یکی از اصول خودش قرار داده است . بسیاری از اشکالاتی که ما بر نظریه لامارک کردیم ، بر نظریه داروین وارد نیست . مثلا ما روی این حرف تکیه کردیم که لامارک میگوید همیشه تغییرات موجود در موجود زنده در جهت مصالح و منافع موجود زنده است ، لامارک