توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٥
یک حرفی هم در جنبه منفی گفته است که مخصوصا باید به آن توجه کنیم ، چون بعد روی آن ، حرف داریم و آن این است که میگوید : همانطوری که اگر محیط جدید نیازمندی جدید به وجود بیاورد ، این نیازمندی جدید تغییرات جدیدی در عضو موجود ایجاد میکند ( مثلا عضو جدید به وجود میآورد ) ، اگر محیط جدید بعضی از نیازمندیها را از میان ببرد ( یعنی در محیطی زندگی کند که نیاز نداشته باشد ) عضوی که برای آن نیاز بوده است تدریجا حذف میشود و از میان میرود . مثالی که ذکر کرده مثال خیلی واضحی است - راست هم میگوید - اگر ما پرندهای را مدتی در کنج قفسی حبس کنیم ( مثلا بیشتر از یک سال ) ، بعد رهایش کنیم ، میبینیم قدرت پروازش را از دست داده است . در خود انسان این قضیه خیلی محسوس است . شاید اگر کسی قیافه شناس باشد و کمی در این مسائل دقت کرده باشد ، اگر در حمام هم یعنی میخواهم بگویم به قرائن لباس نه افراد مختلفی را ببیند میتواند تمیز بدهد که مثلا این آدم اهل کار است ، این کارگر است ، دهاتی است و آن دیگری اداری است . یک آدمی که همیشه پشت میز مینشیند و از پشتمیز هم که حرکت میکند ، باز سوار اتومبیلش میشود و پشت فرمان اتومبیل است تا میرود به خانهاش ، از آنجا دو مرتبه برمیگردد ( اصلا کارش این است ) ، با آدمی که همیشه در بیابانها زندگی میکند ، زیاد حرکت میکند ، بیل میزند ، جست و خیزهای زیاد میکند ، یک جور اندام دارند ؟ اگر آدم در تمام دهات بگردد اربابهایش نه ، زندگی آنها مثل زندگی اداری است در تمام کشاورزها و به طور کلی مردمی که کار میکنند ، یک آدم خپله آنچنانی پیدا نمیکند که مثلا پیه خیلی زیاد زیر پوستهایش جمع شده و شکمش جلو آمده باشد و قدرت راه رفتن نداشته باشد . تا در محیطی زندگی میکند که باید کار کند و راه برود ، وضع ساختمان بدنیاش هم مساعد با همان [ محیط ] است . اگر در محیطی زندگی میکند که از این عضو استفاده نمیکند ، کمکم تغییرات [ پیدا میشود ] . البته ابتدا نامحسوس است و اثرش فقط در این است که میبیند نمیتواند راه برود . شاید اگر قرنها بگذرد و اینجور آدمها تناسل کنند ، کمکم پاهایشان بکلی حذف شود و به صورت یک خیک دربیایند ! یک آدمی که هیچ وقت راه نمیرود و از پا استفاده نمیکند ، طبق نظر لامارک کمکم باید پاهایش حذف شود و یک خیک بشود ! البته این حرفها تا اندازهای درست است و نظریه صحیحی است . میگوید پا که در مارها حذف شده است ، این طور بوده که