توحید - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٥
انتخاب کند کار ماشین نیست ، چون انتخاب کردن با آینده ارتباط دارد یعنی حساب میکند برای آینده چه مناسبتر است ، از میان چند چیزی که الان حاضر است یکی را برای آینده انتخاب میکند ، این با ساختمان ماشینی هر اندازه که این ساختمان ماشینی مکمل باشد جور درنمیآید . [ اینکه ] ماشین خودش را با محیط منطبق کند ، یعنی مثلا شما یک جملهای را میخواهید با ماشین بزنید ، اتفاقا کسی وارد میشود ، شما مجبورید که حرف را جوری بزنید که اسباب سوء تفاهم برای او نشود ، ماشین خودش را با این محیط منطبق کند ، شما یک جوری میزنید ولی او آنطور برای آن آدم ترجمه کند که متناسب با حیات این ماشین و صاحبش باشد ، خودش را تغییر بدهد ، خودش در خودش ، در کار خودش ، در وضع خودش تغییرات ایجاد کند ، اگر خرابی و نقصی در او واقع شد ، خودش از نو خودش را بسازد ، [ این خرابی و نقص را ] احساس کند ، به مقدار لازم هم که ساخت بعد دیگر از ساختن آن دست بردارد ، [ چنین چیزی ممکن نیست ] . آنچه که در مورد ذی حیاتها گفتهاند اینجور چیزهاست ، یعنی در طرز کار ذی حیاتها اینجور امور است : انتخاب وجود دارد ، قدرت تغییر دادن در خود و در مسیر به تناسب عوامل خارجی و امور اتفاقی وجود دارد : یک امری اتفاقا پیش میآید ، او طرز کار خودش را عوض میکند . من در جلسه گذشته مثال زدم به این که میگویند مرغ اگر مدتی احتیاج به جنگ با خروس پیدا کند ، کم کم آن سیخک پشت پایش پیدا میشود ، بعد دیدم که این [ انطباق با محیط ] خیلی زیاد است ، در علم امروز خیلی چیزها پیدا شده که اینها در مقابلش چیزی نیست . میگویند بعضی حیوانات هستند که قدرت عضوسازی آنها فوقالعاده است . در هر جانداری قدرت ساختمان در یک حدود محدود هست . مثلا در ما اگر زخمی پیدا بشود ، اگر پوست جراحت ، بردارد ، بعد ترمیم میشود ، به اندازه لازم هم که ترمیم شد ، دستگاه از کار خودش دست برمیدارد . ولی اگر دست انسان بریده شود ، این قدرت که دستی از نو بسازد نیست . اما میگویند بعضی حیوانات مثل خرچنگ اینجور هستند که حتی اگر پایش را ببرید خودش دو مرتبه از نو یک پای جدید برای خودش میسازد ، آن قدر هم میسازد و مشغول ساختمان است که احتیاج ایجاب کند یعنی برای آیندهاش لازم دارد ، همینقدر که احتیاج رفع شد ، دست از کار خودش برمیدارد .