اگر به شکل فلسفی بخواهیم بیان کنیم ، به این صورت باید طرح کنیم : یک مسأله‌ای از قدیم الایام در فلسفه مطرح بوده و هست و آن این است که‌ آیا عالم را با مکانیسم می‌شود توجیه و تفسیر کرد یا نه ؟ یعنی آیا ساختمان عالم فقط از قبیل ساختمان یک ماشین منظم است ؟ حتما لازم نیست‌ که لازمه ماشینیسم مادیت هم باشد ، نه ، خیلی از الهیون هم قائل به‌ ماشینیسم هستند . دکارت خودش یک مرد الهی است و تقریبا دنیا را به‌ شکل یک ماشین توجیه می‌کند . ولی به هر حال آیا ساختمان عالم از قبیل‌ ساختمان یک ماشین است و بس ؟ یک ماشین ، ساخته شده و لازمه این‌ ساختمان هم همین کاری است که دارد انجام می‌دهد ، بیش از این چیزی نیست‌ . یا اینکه ساختمان عالم بیش از ساختمان یک ماشین است و به اصطلاح‌ فلسفی تنها مکانیسم نمی‌تواند پدیده‌های عالم را توجیه و تفسیر کند ؟ خوب‌ ، اگر این نمی‌تواند توجیه و تفسیر کند ، چه باید بگوییم ؟ اینجا باید اقرار کنید که فلسفه هم لغتی ندارد که بتواند بیان کند ، غیر از اینکه‌ مثلا گاهی فرنگیها تعبیر " دینامیسم " را به کار می‌برند ، می‌گویند گویا در ساختمان موجودات یک دستگاه خودکاری هم زائد بر این ساختمان ماشینی‌ وجود دارد که اینها را هدایت و رهبری می‌کند و حتی احیانا این کار هدایت‌ و رهبری به جایی می‌رسد که به خود ساختگی می‌رسد ، یعنی خودش خودش را می‌سازد که یکی از کارهای خودش ساختن خودش می‌شود . مثلا یک مطلبی از مسلمات است یعنی مسأله " انطباق با محیط " در زیست‌شناسی که از عجیب‌ترین مرموزات عالم است . " انطباق با محیط " یعنی چه ؟ فرض‌ کنید موجود زنده‌ای در یک محیطی قرار می‌گیرد که ساختمان حاضرش چندان با زندگی در این محیط انطباق پذیر نیست . مثلا این موجود در نقاط سرد سیر بزرگ شده ، وضع پوست بدنش ، وضع خونش ، تشکیلات و خصوصیاتش متناسب‌ با آن منطقه بوده . این را از آنجا برمی‌دارند و در یک منطقه گرمسیر می‌گذارند . محیط یک تأثیراتی روی این شی‌ء می‌گذارد . این خیلی عادی است‌ . ماشینی است ، یعنی در محیط سرد که بوده ، آفتاب گرم روی پوستش‌