می‌کند . قطع نظر از تصریحی که قرآن کریم فرموده ، اگر در خود نظام عالم دقت‌ کنیم و فکر کنیم حس می‌کنیم و می‌فهمیم که یک نوع رابطه غایی بین جماد و نبات و همچنین بین هر دوی اینها با حیوان و همچنین بین جماد و نبات و حیوان و بین انسان هست . در این زمین از یک طرف یک سلسله مواد غذایی‌ هست و از طرفی حیوانها طوری هستند که با آن مواد غذایی فقط می‌توانند زندگی کنند ، اگر آن مواد غذایی نباشد نمی‌توانند به حیات خود ادامه دهند . حال آیا می‌شود گفت در نظام کلی کائنات هیچ علاقه و ارتباطی بین مواد غذایی این عالم و بین طرز ساختمان جهازات تغذیه انسان یا سایر حیوانها وجود ندارد و تصادفا موافقتی بین اینها و آنها هست ؟ علمای معرفة الحیاه‌ که می‌گویند به هیچ وجه نمی‌توان اصل علت غائی را در مورد موجودات زنده‌ انکار کرد . همچو علاقه و ارتباطی هست ، خواه آنکه بگوییم آن مواد غذایی‌ متناسب با این احتیاجات ساخته شده و خواه آنکه بگوییم ساختمان جهازات‌ تغذیه طوری ساخته شده که بتواند از مواد غذایی موجود استفاده کند . به هر حال ، علاقه غائی هست و ایندو به یکدیگر تطبیق داده شده‌اند . چه فرق می‌کند که بگوییم اگر انسان یا حیوان با این نوع احتیاجات نبود آن مواد غذایی به وجود نمی‌آمد و یا بگوییم اگر آن مواد غذایی به این نحو نبود ساختمان انسان طور دیگر بود ؟ به هر حال ، نظام خلقت نشان می‌دهد اینها برای یکدیگر آفریده شده‌اند . پس این حق را قانون خلقت و آفرینش که مقدم بر قانون شرع است قرار داده و چون هر دو از جانب خداوند است ، خداوند قانون دین را هماهنگ‌ قوانین فطرت و خلقت مقرر فرموده ، قانون خلقت را