تحقیق در آنها تشویق کرده چه مناسبتی دارد ، می‌بیند بکلی بی ارتباط است‌ . در اطراف همان موضوعات بی پایه و لغو ، سالها افراد زیادی بحث و مجادله کردند . ولی موضوعاتی که قرآن کریم امر و تشویق به مطالعه و تحقیق‌ در اطراف آنها کرده همچنان به حال خود باقی ماند تا آنکه مردم دیگری‌ تشویق شدند و این وظیفه را به عهده گرفتند و در دنیا سربلند شدند ، و ما اکنون با کمال سرافکندگی درسهای تشویقی کتاب آسمانی خود را باید از آنها بیاموزیم . قبلا گفتم انسان هر اندازه که در آفرینش موجودات این عالم دقیق می‌شود ، یک نظم و یک تألیف و یک هماهنگی بین اجزای عالم می‌بیند . این طور می‌فهمد که در عین اینکه هر موجودی و هر ذره‌ای قوه‌ای و نیرویی و حرکتی‌ دارد ، به خود واگذاشته نیست ، یک ارتباط و اتصال و پیوستگی میان همه‌ اجزا هست و هر جزئی هدفی در ضمن این مجموعه و وظیفه‌ای در داخل این‌ دستگاه دارد . از این نظر تمام عالم حکم یک واحد را دارد .

یگانگی مسأله وجود و وحدت صانع در قرآن

این نکته را هم بگویم : در قرآن کریم دلیل وجود خدا و دلیل وحدت خدا یکی است . همان چیزی که دلیل بر وجود خداست همان چیز عینا دلیل بر وحدت ذات احدیت است . فلاسفه معمولا بحث اثبات واجب الوجود و بحث‌ توحید واجب الوجود را جدا ذکر می‌کنند ، و همچنین متکلمین اسلامی که از فلاسفه پیروی کرده‌اند . ولی در قرآن این طور نیست ، یعنی این طور نیست‌ که در یک جا دلیل بیاورد که خالق و واجب الوجود و ذاتی که او قائم به‌ خود است و