قوه تفکر و استدلال منطقی است . اینها موضوعاتی است که قرآن برای مطالعه عرضه می‌دارد . و اما اینکه‌ مسلمین کمتر موفق شدند در این موضوعات به مطالعه بپردازند و بیشتر مطالعات خود را موضوعاتی قرار دادند که هیچ گونه توصیه‌ای از طرف قرآن‌ نشده مطلب دیگری است و علل خاصی دارد ، فعلا جای بحث آن نیست . اینها همه قرائنی است که نشان می‌دهد نظر اسلام منحصرا علوم دینی نیست‌ . از قدیم این مطلب مطرح بوده که آیا منظور اسلام از علمی که آن را فریضه‌ و واجب خوانده چیست ؟ و هر دسته‌ای خواسته‌اند کلام پیغمبر را به همان‌ رشته معلوماتی که خودشان داشته‌اند تطبیق کنند . متکلمین می‌گفته‌اند مقصود خصوص علم کلام است ، مفسرین می‌گفته‌اند مقصود علم تفسیر است ، محدثین‌ می‌گفته‌اند مقصود علم حدیث است ، فقها گفته‌اند مقصود علم فقه است که هر کسی باید یا مجتهد باشد یا مقلد ، علمای اخلاق گفته‌اند مقصود علم اخلاق و اطلاع از منجیات و مهلکات است ، متصوفه می‌گفته‌اند مقصود علم سیر و سلوک و توحید عملی است ، غزالی بیست قول در این زمینه نقل می‌کند ، ولی‌ همان طور که محققین گفته‌اند مقصود هیچ یک از این علوم بالخصوص نیست . اگر مقصود علم خاص می‌بود پیغمبر به همان علم تصریح می‌کرد . مقصود هر علم‌ مفید و سودمندی است که به کار می‌خورد .

آیا علم وسیله است یا هدف ؟

توجه به یک نکته اشکال را به خوبی حل می‌کند و کاملا