یعنی چه ؟ طلاق یعنی به هم ریخته شدن و پاشیده شدن کانونی که به هر حال [ کانون عواطف است . ] در این جهت کلیسا حق دارد اگر می‌گوید ازدواج یک‌ پیمان مقدس است . اسلام هم می‌گوید که ازدواج یک پیمان مقدس است . در این مطلب هیچ شکی نیست . پس باید تا حد امکان تدابیری به کار برد که‌ این پیمان باقی بماند و به هم خوردن این پیمان امری است مبغوض و منفور ، یعنی حتی‌الامکان باید کوشش کرد که چنین چیزی صورت نگیرد . ولی اگر به‌ مرحله‌ای رسید که این پیمان روح خودش را از دست داد که گفتیم روحش‌ حداقل ، صمیمیت و سازش است دیگر در اینجا به زور نگه‌داشتنش معنی‌ ندارد .

طلاق ، حلال مبغوض

جمله‌ای پیغمبر اکرم دارد که از همین جمله این فلسفه را خوب می‌شود درک‌ کرد . این جمله را شیعه و سنی بالاتفاق نقل کرده‌اند و از مسلمات اسلام‌ است که طلاق ، حلال مبغوض است بلکه ابغض الحلال است . به نظر می‌رسد این‌ تناقض است . اگر چیزی مبغوض شارع باشد باید آن را تحریم کند . حلال و مباح یعنی امری که نه مطلوب است و نه مبغوض . ولی طلاق را پیغمبر فرمود حلال است و مبغوض ، یعنی چه ؟ معنایش این است که یک امری است که‌ اسلام نمی‌خواهد مقدمات آن رخ بدهد و به مرحله‌ای برسد که بی‌روح باقی بماند ، به مرحله ناسازگاری و به مرحله‌ای از سردی برسد که دیگر فقط زور می‌تواند اینها را در کنار یکدیگر نگه دارد . [ از نظر ] اسلام مبغوض است که چنین‌ امری به این مرحله برسد . ولی چون با زور نمی‌شود آن را نگه داشت می‌گوید نگه دار اما من نمی‌گویم به زور نگه دار ، من