دیگر را معاینه می‌کند . هنوز اینجاست ، هنوز علاقه روح به بدن به کلی قطع‌ نشده است ، ولی جهان دیگر را معاینه می‌کند . یکی از اساتید ما می‌گفت‌ مثلش مثل این درهای یک لتی است ، مثل کسی که دم یک در قرار می‌گیرد ، وقتی که در را باز می‌کنند هنوز در این اتاق است و این اتاق را دارد می‌بیند ، بیرون را هم دارد می‌بیند . آن حالتی که در روایات " حالت‌ معاینه " نامیده شده است ، [ حالتی است که ] انسان از نظر روحی و معنوی در مرز دنیا و آخرت قرار می‌گیرد ، یعنی در آن واحد با چشم ظاهر دنیا را می‌بیند و با چشم باطن آخرت را . همان‌جاست که دیگر همه حرفها برایش روشن می‌شود ، همان جاست که منکران و کافران وقتی که علائمش را دیدند و دیدند که به کجا دارند می‌روند ، نهایت ناراحتی به آنها دست‌ می‌دهد . آن وقت است که به آنها گفته می‌شود آنچه که مرتب می‌گفتید متی‌ ( کی ) همین است : « قیل هذا الذی کنتم به تدعون »( تدعون در اینجا به‌ معنی تدعون است ، مثل تدخرون ، تدخرون و تدخرون که یک معنا می‌دهد ) این‌ همان است که شما می‌خواندید ، مرتب می‌گفتید کی ، طلب می‌کردید ، استعجال‌ می‌کردید که پس چرا پیدایش نمی‌شود .
درواقع این آیه می‌خواهد بگوید که جواب این سوال که "« متی هذا الوعد " خیلی به تاخیر نمی‌افتد ، دم مردن جواب را همه می‌گیرید ، همه متوجه‌ می‌شوید که دارید از دروازه وارد می‌شوید . . . [١] یعنی اصلا او مجسمه‌ عدالت است . قرآن وقتی می‌گوید : " زمانی که آنها آن موعد را خیلی‌ نزدیک می‌بینند " یعنی آن دیگر نزدیک نیست ، عین نزدیکی

[١] [ حدود یک دقیقه از سخنرانی روی نوار ضبط نشده است . ]