هست که هر چیزی در جای خودش وجودش لازم و ضروری است ؟ و آیا این که‌ وجود دارد هدفی را تعقیب می‌کند ؟ مقصدی در اینها هست ؟ خود اینها مقصدی‌ دارند یا مقصدی ندارند ؟ اینها قهرا سوالاتی است که برای هر کسی پیدا

مگر می‌کرد درویشی نگاهی

به این دریای پر در الهی

کواکب دید چون شمع شب افروز

که شب از روی ایشان گشته چون روز

بگفتی اختران استاده‌اندی

زبان با خاکیان بگشاده‌اندی

که هان ای خاکیان هشیار باشید

در این درگه شبی بیدار باشید

خلاصه اینکه اینها برای چه حرکت می‌کنند ؟

چه می‌خواهند از این محمل کشیدن

چه می‌جویند از این منزل بریدن

در این محرابگه معبودشان کیست ؟

از این آمد شدن مقصودشان چیست ؟

آیا اینها یک حرکات بیهوده و لغوی است ؟ یا نه ، راز و معنی‌ای دارد و آن راز و معنی را باید کشف کرد . اصلا حرف قرآن و حرف انبیا این است‌ که شما نه فقط تعبدا قبول کنید ، بلکه باید به این راز برسید . اگر صرفا حرکت‌کردن باشد ، بروند و برگردند ، هیچ مقصدی نداشته باشند ، یعنی یک‌ کار باطل و پوچ . ولی یک وقت هست که همه اینها مثل اجزا یک کارخانه‌اند . شما اگر وارد کارخانه عظیمی شوید ، هزاران