حكمت نامه پيامبر اعظم صلَّي الله عليه و آله - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٩٩

يكى از اصحاب بزرگ امام صادق عليه السلام به نام زُراره ، درباره اين كه چگونه خداوند از همه انسان ها بر ربوبيّت خود اقرار گرفته ، از ايشان ، پرسش نمود . امام عليه السلام فرمود : ثَبَتَتِ المَعرِفَةُ فى قُلوبِهِم . [١] معرفت ، در دل هايشان استوار شد . و در بعضى نقل ها آمده كه فرمود : أثبَتَ المَعرِفَةَ فى قُلوبِهِم . [٢] معرفت را در دل هايشان استوار كرد . همچنين ، عبد اللّه بن مِسكان ، روايت كرده است كه امام صادق عليه السلام در اين باره كه آيا پرسش ياد شده در اين آيه ، رو در رو بود ، فرمود : نَعَم ، فَثَبَتَتِ المَعرِفَةُ و نَسُوا المَوقِفَ و سَيَذكُرونَهُ ، ولَو لا ذلِكَ لَم يَدرِ أحَدٌ مَن خالِقُهُ و رازِقُهُ ، فَمِنهُم مَن أقَرَّ بِلِسانِهِ فِي الذَّرِّ و لَم يُؤمِن بِقَلبِهِ ، فَقالَ اللّه ُ تعالى : «فَمَا كَانُواْ لِيُؤْمِنُواْ بِمَا كَذَّبُواْ مِن قَبْلُ» [٣] . [٤] آرى ! معرفت ، استوار شد و جايگاه [پيمان] از ياد رفت و به زودى، به ياد خواهند آورد ؛ و اگر چنين نبود ، هيچ كس، خالق و رازق خود را نمى شناخت. پس برخى از آنها ، در عالم ذَرّ به زبان اقرار كردند ؛ ولى به دل، ايمان نياوردند . از اين روست كه خدا فرمود : «آنان ، به آنچه پيش تر تكذيب كرده بودند ، ايمان نمى آوردند» . گفتنى است كه آيات و احاديثِ ميثاق فطرى را دو گونه مى توان تفسير كرد : ١ . ظاهر اين آيات و احاديث ، به مرحله اى از حيات انسان ها اشاره مى كند كه پيش از پيدايش دنياست و در آن ، خداوند ، خود را به همه انسان ها معرّفى كرده و آنان را با «أَلَسْتُ بِرَبِّكُم؟» مخاطب ساخته است و همه آنها در پاسخ ، «بَلَى» گفته اند و به ربوبيت پروردگار خود ، اعتراف كرده اند و بدين سان ، ميثاقى ميان انسان و خدا