١٢٦٥.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : خداوند متعال مى فرمايد : «بر بنده ام به چهار ويژگى لطف ورزيدم : موريانه را بر دانه مسلّط ساختم و اگر آن نبود ، پادشاهان ، آن را براى خود مى اندوختند ، آن گونه كه زر و سيم را مى اندوزند ؛ و گنديدن را بر تن [ انسان ها ]انداختم و اگر آن نبود ، هيچ دوستى ، دوستِ خود را به خاك نمى سپُرد ؛ و دور شدن [ و از ياد رفتن ] را بر اندوه مسلّط ساختم و اگر آن نبود ، نسل [ بشر ] قطع مى شد ؛ و مهلت معيّن كردم [١] و آرزو را دراز نمودم و اگر آن نبود ، دنيا ويران مى شد وهيچ صاحبِ زندگى از زندگى اى خود ، لذّت نمى بُرد» .

٣ / ٢١

حليم

واژه شناسى «حليم»

صفت «حليم (بردبار)» ، برگرفته از مادّه «حلم» است و حلم ، در لغت ، داراى معانى مختلف است كه عبارت اند از : ترك شتاب ، درنگ ورزيدن ، روى برگرداندن و پوشاندن .

حليم ، در قرآن و حديث

در قرآن كريم ، صفت «حليم» ، در كنار صفت «غفور» ، شش مرتبه و با صفت «عليم» ، سه بار و نيز يك بار با صفت «غنى» و يك بار با صفت «شَكور» آمده است . آيات و روايات ، اين معنا را مى رسانند كه حلم خداوند سبحان ، غالبا درباره گناه بندگان به كار برده مى شود . از همين جا به دست مى آوريم كه اساسا معناى لغوى «حلم» خداوند ، چشم پوشى كردن از گناه بندگان است و اين كه خداوند ، در كيفر گناهكاران ، شتاب نمى كند ؛ بلكه صبر مى كند و به آنها فرصت مى دهد تا توبه كنند و جبران نمايند . كاربرد اين صفت در قرآن كريم ، در مورد برخورد خداوند متعال با كسانى كه از او نافرمانى كرده اند ، با عنايت به مفهوم لغوى آن ، به معناى شتاب نكردن خدا در كيفر گنهكاران و مهلت دادن به آنها براى توبه و بازگشت از گناه است و از آن جا كه عجله كردن در كيفر گنهكار ، با آن كه ممكن است توبه كند ، اقدامى عالمانه نيست ، قرآن ، صفت بردبارى خداوند را در كنار علم او قرار داده است و در احاديث ، «حليم» بودن خداوند با اين توصيف كه خداوند ، كار جاهلانه نمى كند و نسبت به كيفر گنهكاران عجله نمى نمايد ، مورد تأكيد قرار گرفته است .

[١] . مقصود ، اين است كه مدّت عمر انسان ها محدود و آرزوهاى آنان ، نامحدود است.