١٢٣٧.پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ـ در نيايش ـ: اى آن كه او آمرزنده اهل آسمان ها و زمين است ، خدايا! اى آن كه او توبه پذير اهل آسمان ها و زمين است ، خدايا!

٣ / ١٤

جابر ، جبّار

واژه شناسى «جابر» و «جبّار»

صفت «جابر (به سامان كننده)» ، اسم فاعل از «جَبَر ، يَجْبُرُ» از مادّه «جبر» است كه آن هم گونه اى از سترگى و بلندْ پايگى و ايستادگى است و جبر ، آن است كه انسان از هر نيازى ، بى نياز گردد . گفته مى شود : «جبرتُ العظم جبرا ؛ آن را به سامان كردم» و «وجبرتُ اليتيم ؛ به او عطا كردم» . راغب مى گويد : معناى اصلى جبر ، به سامان كردن يك چيز با گونه اى از چيرگى است . . . و گاه جبر ، درباره به سامان كردنِ تنها (عارى از قهر) . . . و گاه درباره قهر تنها به كار مى رود . ابن فارس مى گويد : صفت «جبّار (چيره)» نيز ساخت مبالغه از «أَجْبَرَ ، يُجْبِرُ» از مادّه «جبر» است . گفته مى شود : «أجبرت فلانا على الأمر ؛ فلانى را بر آن كار ، مجبور كردم» و اين ، جز با چيرگى و گونه اى از بزرگ گيرى خود در برابر او ، شدنى نيست . ابن اثير گفته است : در نام هاى خداوند والا «جبّار» هست و معناى آن ، كسى است كه بندگان را بر هر امر و نهى كه بخواهد ، وا مى دارد .