اى كسانى كه ايمان آورده ايد ! خدا را فراوان ياد كنيد» . «فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلَوةَ فَاذْكُرُواْ اللَّهَ قِيَـمًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِكُمْ. [١] و چون نماز را تمام كرديد ، ايستاده و نشسته و بر پهلو خوابيده [و در هر حال] ، خدا را ياد كنيد» . «الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِيَـمًا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِهِمْ . [٢] آنان كه ايستاده و نشسته و بر پهلو آرميده ، خدا را ياد مى كنند» . امام صادق عليه السلام فرموده است : ما مِن شَى ء إِلّا و لَهُ حَدٌّ يَنتَهى إِلَيه إِلَا الذِّكر ، فَلَيسَ لَهُ حَدٌّ يَنتَهى إِلَيهِ . [٣] هيچ چيزى نيست جز آن كه حدّى دارد كه بدان منتهى مى شود ، جز ياد [خدا ]كه حدّ نهايتى ندارد . امام عليه السلام ، سپس اين آيه را خواند : «يَـأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اذْكُرُواْ اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا . اى كسانى كه ايمان آورده ايد! خدا را فراوان ياد كنيد» . درباره نقش ذكر در سازندگى انسان ، توجّه به چند نكته ضرور است :

الف ـ تداوم ذكر

آنچه موجب ظهور آثار ذكر در پيراستگى و آراستگىِ قلب و رسيدن به معرفت شهودى است ، تداوم ذكر است ؛ چنان كه در شمارى از متونى كه گذشت ، بدان تصريح شده است . شايد ذكر «خروج از ظلمات و ورود به عالم نور» در سوره احزاب ، پس از «امر به كثرت ذكر» ، به همين دليل باشد :

[١] . نساء : آيه ١٠٣ .[٢] . آل عمران : آيه ١٩١ .[٣] . الكافى : ج ٢ ص ٤٩٨ ح ١ ، عدّة الداعى : ص ٢٣٣ .