بارى ! حديث ياد شده ، اصطلاحا «مُرسَل» ناميده مى شود و چگونگى اِسناد آن مشخّص نيست ؛ ليكن با عنايت به اين كه مضمون آن در آياتى كه بدان اشاره شد ، آمده و در واقع ، اين حديث ، شرح و تفسير آن آيات است ، نيازى به ارزيابى سند ندارد و لذا بسيارى از محدّثان و محقّقان ، آن را پذيرفته و بدان ، استناد كرده اند .

دو . شرح هاى حديث

اين حديث شريف ، از ديرباز ، مورد توجّه علماى اسلام ، بويژه حكيمان و اهل عرفان بوده و رساله ها و مقالات فراوانى درباره آن ، نگارش يافته است . برخى شروح مستقل ، عبارت اند از : [١] ١ . الرسالة الوجودية فى معنى قوله صلى الله عليه و آله : «من عرف نفسه فقد عرف ربّه» (چاپ قاهره) . ٢ . رساله اى در شرح حديث : «من عرف نفسه» ، از عماد الدين بن يونس پنجهزارى . اين نسخه را [آية اللّه ]حسن حسن زاده به طبع رسانده است . [٢] ٣ . رساله اى در شرح حديث: «من عرف نفسه» ، از عارف عبد اللّه بَليانى كه در سال ١٣٥٢ ش ، با چند رساله ديگر به طبع رسيده است . [٣] ٤ . رساله اى در شرح حديث: «من عرف نفسه» ، از حسن حسن زاده آملى كه در هزار و يك كلمه به طبع رسيده است . [٤] ٥ . رساله اى در شرح حديث: «من عرف نفسه» ، از حسن حسن زاده آملى ، كه مخطوط است . [٥]

[١] . اين قسمت ، از دفتر اوّل ميراث حديث شيعه (ص ١٤٤ ـ ١٤٦) اخذ شده است .[٢] . هزار و يك كلمه : ج ٣ ص ١٩٧ و ص ٢١٧ ـ ٢٢٨ .[٣] . فهرست نسخ خطّى كتاب خانه آية اللّه مرعشى : ج ١٨ ص ٦٢ .[٤] . هزار و يك كلمه : ج ٣ ص ١٨٩ ـ ٢٢٧ .[٥] . هزار و يك كلمه : ج ٣ ص ١٩٨ .