پس در ميان آنان ، پيامبرانش را برانگيخت و پيامبرانش را پى در پى به سوى آنان فرستاد تا اداى ميثاق فطرت را از آنان بخواهند و نعمت هاى از ياد رفته را به آنان يادآور شوند و با اطّلاع ، بر آنان احتجاج كنند و دفينه هاى خرَدِ ايشان را بيرون كِشند و نشانه هاى قدرتش را بر آنان بنمايانند . بنا بر اين ، همان طور كه در شمارى از احاديث آمده است ، معرفت ، ساخته و پرداخته خداست . اوست كه ابزارهاى شناخت را به انسان ، عنايت كرده و امكان به دست آوردن آن را فراهم ساخته است . انسان ، مى تواند با بهره گيرى از هدايت انبياى الهى و زدودن موانع معرفت ، با ديده عقل و دل ، به روشنىْ جلوه هاى جمال حضرت احديّت را مشاهده كند . بر اساس اين تحليل ، مى توانيم بسته به مراتب خداشناسى ، سه تفسير روشن از «شناخت خدا با خدا» ارائه كنيم :

١ . شناخت خدا از طريق آثار

خداوند متعال ، با ارائه آثار علم و قدرت و حكمت در نظام آفرينش به انسان ، او را با آفريدگار حكيم و تواناى جهان ، آشنا مى كند . شمارى از احاديث ، به اين تفسير اشاره دارند ، مانند : إِنَّما عَرَّفَ اللّه ُ ـ جَلَّ و عَزَّ ـ نَفسَهُ إِلى خَلقِهِ بِالكَلامِ وَ الدَّلالاتِ عَلَيهِ وَ الأَعلامِ . [١] بى ترديد ، خداى عز و جل ، خود رابا سخن و دلالت و نشانه ها به مردم شناسانده است.

٢. شناخت خدا از طريق تنزيه و تقديس

تنزيه و تقديس آفريدگار از مشابهت با آفريده ها ، دومين تفسير شناخت خدا به خداست . پيش گام محدّثان ، شيخ كلينى قدس سره ، در تبيين اين تفسير مى گويد :

[١] الكافى : ج٨ ص١٤٨ ح١٢٨ .