اگر فردِی ابتدائاً اِین‌طور به آِیه نگاه کند، اِین تصور در ذهن او مِی‌آِید که حج از نماز هم واجب‌تر است! گرچه در رواِیت وارد است که: «الصَّلاةُ خَِیرُ مَوضُوعٍ؛[١] فَإن قُبِلَت، قُبِلَ ما سِواها و إن رُدَّت رُدَّ ما سِواها»،[٢] اما راجع به نماز چنِین توصِیه‌اِی با اِین عبارت و به اِین کِیفِیت نِیامده است.

انسان در هرجاِیِی که باشد، مِی‌تواند نماز بخواند؛ اگر براِی وضو گرفتن آب نبود، با خاک تِیمم کند و اگر خاک هم پِیدا نکرد باِید دست خود را بر روِی فرش بزند و نماز بخواند؛[٣]و[٤] اگر به‌جهت سردِی هوا وضو گرفتن سخت باشد، مِی‌تواند تِیمم کند و نماز بخواند؛[٥] اگر تغِیِیر مکان لازم براِی نماز مشکل باشد، مِی‌تواند در همان‌جا نماز بخواند.[٦] شارع راجع به نماز تا‌ به ‌اِین ‌حد سعه و راحتِی قرار داده ‌است، اما راجع به حج مِی‌فرماِید: (يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِنْ كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ)؛ «باِید از

[١]. مکارم الأخلاق، ص ٤٧٢؛ البرهان فِی تفسِیر القرآن، ج ٥، ص ٦٣٨.

[٢]. فلاح السّائل، ص ١٢٧.

[٣]. وسائل الشِیعة، ج ٣، ص ٣٥٣.

[٤]. آن‌قدر براِی با‌ طهارت خوابِیدن تسهِیل قائل شده‌اند که در رواِیت آمده است:

اگر انسان هنگام خواب شب متوجه شود که وضو ندارد و وضو گرفتن براِیش مشکل باشد (مثل اِینکه اگر وضو بگِیرد خواب از سرش مِی‌پرد) دستش را بر همان بستر خود بزند و تِیمّم کند.*

* تهذِیب الأحکام، ج ٢، ص ١١٦:

«قالَ الصّادقُ علِیه السّلام: ”مَن تَطَهَّرَ ثُمّ أوِی إلِی فراشِهِ، باتَ و فِراشُهُ کمسجدِهِ؛ و إن ذَکَرَ أنَّهُ لَِیسَ علِی وضوءٍ فَتَِیَمَّمَ مِن دِثارِهِ ـ کائنًا مّا کان ـ لم ِیَزَل فِی صلاةٍ ما ذَکَرَ اللهَ عزَّ و جَلّ.“»

ترجمه: «کسِی که وضو بگِیرد و سپس به رختخواب خود رود، در‌حالِی شب را به‌ صبح مِی‌آورد ‌که رختخواب و فراشش به‌منزلۀ عبادتگاه اوست؛ و اگر به‌ِیادش آمد که وضو ندارد، و با روانداز و پتوِی خود ـهرچه که باشدـ تِیمم نماِید، تا وقتِی که ذکر خداِی عزّ‌وجل را مِی‌گوِید در حال نماز خواهد بود.» (محقق)

[٥]. متشابه القرآن، ج ٢، ص ١٦٦؛ ملاذ الأخبار، ج ٢، ص ١٠٠.

[٦]. وسائل الشِیعة، ج ٥، ص ٥٠٤.