رسالۀ عمرۀ مفرده - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ٢٥ - عقل، رکن سوم در استنباط احکام شرعِی، و نقش فاعلِی عقل (ت)

أعوذُ باللهِ منَ الشِّیطانِ الرّجِیم

بسمِ الله الرّحمنِ الرّحِیم

الحمدُ لِلّه ربِّ العالمِینَ و الصّلاةُ و السّلامُ علِی أشرفِ المرسلِینَ

و خاتمِ النّبِیِّینَ أبِی ‌القاسمِ محمّدٍ و علِی آلِهِ الطِّیّبِینَ الطّاهرِینَ

و اللعنةُ علِی أعدائِهم أجمعِین

منابع استنباط احکام شرعِی

کتاب، سنت و حکم عقل از مبانِی فطرت، منابع استنباط احکام شرعِی

عقل، رکن سوم در استنباط احکام شرعِی، و نقش فاعلِی عقل (ت)

نکته‌اِی را که باِید ابتدائاً به آن بپردازِیم اِین است که روش تحقِیق در استنباط حکم فقهِی، اوّلاً‌بلااوّل مراجعه به منابع تکلِیف است. آنچه براِی استنباطِ مجتهد مِی‌تواند به‌عنوان دلِیل و مدرک قرار بگِیرد، عبارت است از: کتاب، سنت، حکم عقل از مبانِی فطرت؛[١] زِیرا رأِی انسان در بسِیارِی از مسائل با استمداد از حکم عقل،

[١]. آنچه از کلمات بزرگان و اهل فن در مباحث فقهِی و اصولِی به‌دست مِی‌آِید، اِین است که مدرک و مرجع احکام و تکالِیف شرعِیه، به‌عنوان اصول استنباط و اجتهاد در فقه شِیعه چهار رکن خواهد بود که عبارت است از: کتاب و سنت، اجماع و عقل. ولِی با تأمل و تحقِیق در ماهِیت اجماع چنانچه در جاِی خود اثبات گردِیده است،١ اجماع نمِی‌تواند به‌عنوان ِیک اصل و رکن در کنار ساِیر ارکان و اصول مذکوره مورد استناد و استنباط مجتهد قرار گِیرد. بنابراِین آنچه باقِی مِی‌ماند سه اصل بِیشتر نخواهد بود. اما باِید توجه داشت که عقل به‌خودِیِ‌خود و به‌تنهاِیِی نِیز در کنار آن دو اصل دِیگر مدرک و مرجع نخواهد بود، بلکه به‌عنوان علت فاعلِی در استفاده و به‌کارگِیرِی *