خادم مِیرزا نامه را به‌خدمت مِیرزا آورد و اِیشان آن را مطالعه نمودند و سپس در صندوق نامه‌ها قرار دادند و پاسخِی به خادم ندادند. ساعتِی از اِین واقعه گذشت و افراد دِیدند خبرِی از پاسخ نشد؛ پِیغام دادند که: «جواب نامۀ ما چه شده است؟» مرحوم مِیرزاِی شِیرازِی به خادم فرمودند: «به آنها بگو نامۀ شما پاسخِی ندارد.»[١]

علت پاسخ‌ ندادن اِیشان اِین بود که اگر مِیرزا او را نهِی مِی‌نمود، اِین مطلب را مثل پِیراهن عثمان علَم مِی‌کرد و اِین‌طرف و آن‌طرف مِی‌چرخاند؛ و از طرفِی، به‌جهت خوف از خونرِیزِی، امکان تجوِیز آن کار نِیز وجود نداشت.

درحالِی‌که همِین گروه با مراجعه به فرد دِیگرِی حکم اعدام و قتل او را گرفتند و آخرالأمر او را به قتل رساندند.[٢] لذا فقِیه باِید زرنگ باشد و قلم و بِیان و زبان خودش را هر‌جاِیِی به‌کار نِیندازد؛ در بسِیارِی از موارد باِید سکوت کرد.

نکتۀ سوّم در تأثِیر جهات و ملاکات خارجِی در حکم اولِیۀ نفس فعل

تبعِیت اوامر و نواهِی مولا از ملاکات نفس‌الأمرِیه

نکتۀ سوّم: بدِیهِی است که تعلق امر ِیا نهِی مولا به هر فعلِی تابع ملاکات نفس‌الامرِیّه است؛ اگر ملاک وجود آن فعل نسبت به ملاک‌هاِی دِیگر ترجِیح پِیدا کند، رضاِی مولا به آن فعل تعلق مِی‌گِیرد؛ اگر ملاک عدم آن فعل نسبت به ملاک‌هاِی دِیگر ترجِیح پِیدا کند، کراهت مولا به آن فعل خارجِی تعلق مِی‌گِیرد؛ و اگر بِین ملاکات وجود و ملاکات عدم ترجِیحِی پِیدا نشود و نسبت متساوِی‌الطرفِین

[١]. نابغۀ علم و عرفان در قرن چهاردهم، ص ١٠٤.

[٢]. در کتاب در خانقاه بِیدخت چه مِی‌گذرد، تألِیف شِیخ محمد مدنِی گنابادِی ـکه از مخالفِین سر‌سخت مرحوم سلطان‌محمد گنابادِی بوده و توسط آِیةالله سِید محمود شاهرودِی، ملقب به ناشرالاسلام شده استـ در چندِین مورد ذکر گردِیده که مرحوم سلطان‌محمد گنابادِی ـرضوان ‌الله علِیهـ به‌ فتواِی مرحوم آخوند خراسانِی به‌قتل رسِیده است. رجوع شود به ص ٧٧ و ١٦٦ و ١٧٣ و ١٨١. (محقق)