در آن موقعِیّت خاص به‌وجود مِی‌آورد، بِیش از صومِی است که در آن روز گرفته مِی‌شود. روِی اِین جهت، باِید دعاِی روز عرفه را در آن شراِیط خاص به‌جا آورد و بر روزه مقدّم کرد، اگرچه فضِیلت صوم در روز عرفه جزء اِیام معدود سال است.[١]و[٢]

علِی‌کلّ‌حال شوقِ شارع در تعارض بِین دو امر قابل ملاحظه است. اگر فردِی در مثال گذشته بخواهد با فرض علم به غلبۀ ضعف روزه بگِیرد و موفق به دعا نشود، گرچه در‌اِین‌صورت دِیگر شوق و ترغِیب و رضاِیت نسبت به انجام اِین عمل وجود ندارد، اما شارع از باب شوق مکلف به روزه گرفتن اِین عمل را از او مِی‌پذِیرد و حسن فاعلِی پِیدا مِی‌کند.

مماشات اولِیاء خدا با مکلّفِین، به دلِیل غلبۀ حسن فاعلِی بر حسن فعلِی

اِینجاست که انسان متوجه اِین نکته مِی‌شود که چرا برخِی از بزرگان و مربِیان سلوک، مطالبِی را به بعضِی تجوِیز مِی‌کردند که ساِیرِین را از همان مطلب برحذر مِی‌داشتند؛ اِین مسئله با همِین فرمول و قانونِی که ترسِیم شد، قابل حل است. اولِیاء الهِی با نگاه به خصوصِیات نفس ِیک شخص متوجه مِی‌شوند که اِین

[١]. دعاِی حضرت سِیدالشّهدا علِیه السّلام در روز عرفه، دعاِی بسِیار‌بسِیار عجِیبِی است.* حضرت در اِین دعا به‌خوبِی تمام فرازونشِیب زندگِی انسان را روشن مِی‌کنند: اِینکه خداوند چه وساِیل و اسبابِی براِی نزدِیک کردن بنده‌اش به خود فراهم مِی‌کند و چه موانعِی را از مِیان برمِی‌دارد؛ اِینکه چطور از او دستگِیرِی مِی‌کند و دست او را در دست فردِی خبِیر و بصِیر قرار مِی‌دهد؛ اِینکه انسان از کجا آمده و در کجا قرار دارد و به‌کجا خواهد رفت و در اِینجا چه عملِی را باِید انجام دهد.

تمام اِین مطالب حاکِی از آن است که دست غِیبِی و مرموزِی مسائل انسان را پِیگِیرِی مِی‌کند، درحالِی‌که او خود متوجه نِیست که چگونه اِین موانع برداشته و بستر و زمِینه براِی حرکت فراهم شده است.

البته اِین مسِیر براِی کسانِی است که در راه خدا هستند؛ و الاّ افرادِی که بخواهند اعراض کنند، خداوند هم اسباب و وساِیل اعراض را براِی آنها پِیش مِی‌آورد.

* اقبال الأعمال، ج ١، ص ٣٣٩.

[٢]. دعائم الإسلام، ج ١، ص ٢٨٤.