حال اگر اِین فضا تغِیِیر پِیدا کند، و آن ملاکِی را که امامصادق علِیه‌السّلام مطرح مِی‌کنند منتفِی شود، دوباره همان ملاک استحسان و مقرّبِیت صوم غالب مِی‌شود و استحباب روزه ثابت مِی‌گردد. بر‌اِین‌اساس امروزه که در اِیران نه بنِی‌امِیه‌ هستند و نه مبارکبادِی است، چون دِیگر آن ملاک وجود ندارد و مقرّبِیتِی که به‌واسطۀ جوع حاصل مِی‌شود نِیز در اِینجا موجود است، فلذا دِیگر صوم در روز عاشورا مکروه نخواهد بود.

بنابراِین، اِینکه ما مشاهده مِی‌کردِیم بزرگان حتِی در روز عاشورا هم روزه مِی‌گرفتند، به اِین لحاظ بوده است[١] و آنچه فقهاء فرموده‌اند که «افعالِی مانند صلاة در حمام و صوم روز عاشورا و عمرۀ متکرّره در شهر واحد که به آنها نهِی تعلق گرفته است، أقلُّ ثواباً خواهد بود» ملاک و معِیارِی نخواهد داشت.

نهِی شارع إمّا بِلحاظِ ذاتِهِ[٢] و إمّا بِلحاظِ المقارنات و الملاکات الخارجةِ عن الذات،[٣] به امور مختلف تعلق مِی‌گِیرد. مِیزان کراهت و ِیا رضاِیت مولا را مِی‌توان از کِیفِیت امر و نهِی او درِیافت که آِیا اکرام زِید مِن‌حِیث‌المجموع مورد رضاِیت و امضاِی شارع است ِیا خِیر؟ مسئله از دو وجه خارج نِیست و درهرصورت با مبناِی أقلُّ ثواباً سازگار نمِی‌باشد.[٤]

تلمِیذ: نظر مرحوم علاّمه برخلاف ساِیر علماء اِین بود که روزۀ عاشورا کراهت ندارد؛ اما با توجه به اِینکه بنِی‌امِیه به‌جهت مخالفت با شِیعه انگشتر را در

[١]. جهت اطلاع بِیشتر از مبناِی مؤلف پِیرامون ملاک‌هاِی احکام رجوع شود به نوروز در جاهلِیت و اسلام، ص ٢٥٠.

[٢]. فرض کنِید که نفس اکرام زِید چون موجب عُجب و تباهِی و ضرر او مِی‌شود، لذا خود اِین فعل فِی‌حدّنفسه مورد کراهت شارع قرار گرفته است.

[٣]. مانند اِینکه با نفس اکرام به زِید آسِیبِی نمِی‌رسد و اتفاقاً بسِیار هم براِی او مفِید است، اما با دخالت جهات خارجِی مثل حسادت و نظر سوء ساِیر افراد، اِین اکرام مبغوض شارع شده است.

[٤]. رجوع شود به همِین مجلد، ص ١٠١.