رسالۀ عمرۀ مفرده - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ١٠١ - تشخِیص مِیزان کراهت و مِیل مولا، از کِیفِیت بِیان

تشخِیص مِیزان کراهت و مِیل مولا، از کِیفِیت بِیان

در اِین بخش جهت روشن‌تر شدن اشکال مفهوم «أقلُّ ثواباً»، به بررسِی معناِی نهِی شارع خواهِیم پرداخت.

انسان مِی‌تواند مِیزان رضاِیت و کراهت شارع نسبت به ِیک فعل را از کِیفِیت عبارات او تشخِیص دهد. من‌باب‌مثال اگر فعلِی در لسان ادله به‌نحو استحباب مورد رضاِیت و رغبت باشد، خطابِ «لازمٌ أن تُکرمَ زِیدًا» ِیا «أکرِم زِیدًا» تعلق مِی‌گِیرد؛ و اگر به مرتبۀ اِیجاب برسد عبارت «ِیجبُ أن تُکرِمَ زِیدًا» ِیا «أکرِم زِیدًا علِی کلِّ حالٍ» صادر مِی‌شود. اما اگر عباراتِی نظِیر «ِیَنبغِی أن لا تَفعل»[١] و «لا أُحبُّ أن تفعلَ» آورده شود، به اِین معناست که کراهت، کراهت مختصرِی است؛ و اگر به مرتبۀ حرمت برسد و بگوِید «لا تفعل» ِیا «ِیجبُ أن لا تَفعلَ»، اِین لفظ بر شدت و حدّت کراهت دلالت دارد.

علِی‌کلّ‌حال چه در صورت رضاِیت و چه در صورت کراهت بالأخره باِید رضاِیت ِیا کراهت شارع به آن فعل ـولو ِیک‌درصدـ وجود داشته باشد؛ با اِین فرض چطور ممکن است عبادتِی مانند نماز در حمام که فقط در اصل وضع مورد رضاِیت و مقبولِیت شارع بوده، در‌عِین‌حال کراهت داشتن، أقلُّ ثواباً باشد؟! محال است که به نفس فعلِی هم کراهت و هم رضاِیت تعلق بگِیرد؛ چگونه ممکن است فعلِی مبغوض شارع باشد و در‌عِین‌حال آن را به‌عنوان عبادت بپذِیرد؟! حلّ اِین اشکال فقط در مسئلۀ حسن و قبح فعلِی و فاعلِی ممکن است.

[١]. «ِینبغِی أن لا تفعلَ» ِیعنِی «أنا أحبُّ أن لا تفعلَ» ِیا «إن لا تفعل ِیکون أحسن» و امثال‌ذلک.