رسالۀ عمرۀ مفرده - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ١١٥ - کِیفِیت جمع بِین امر و نهِی شارع

«سواءٌ علِیک تَفعَلُ أو لا تَفعَل و إن تَفعَل فهو أحسن» وجود ندارد، ولِی در همۀ اِین موارد «اِفعَل» آمده و «لا تَفعَل» دِیده نمِی‌شود؛ درحالِی‌که صحبت ما در نهِی از عباداتِی مانند نماز در حمام، سلام به مصلِِّی و تکرار عمره مِی‌باشد و ما نتوانستِیم معناِی أقلُّ ثواباً را در مواردِی که به آن نهِی تعلق گرفته است، به‌دست آورِیم.

جمع‌بندِی حالات مختلف اوامر و نواهِی شارع

کِیفِیت جمع بِین امر و نهِی شارع

اِینکه شارع نسبت به مسئله‌اِی امر کرده است ولِی در مواردِی خاص از آن نهِی مِی‌کند، مِی‌تواند دو صورت داشته باشد:

صورت اول اِینکه نهِی، موجب بطلان و دلِیلِ مقِیِّدِ امر است و اطلاق ِیا تعمِیم را در غِیر از موردِ مقِیِّد و مستثنِی، سارِی و جارِی مِی‌کند؛ مانند صلاة که وجوب آن مقِیَّد به عدم اتِیان در ارض مغصوب ِیا لبس مغصوب و امثال‌ذلک است.

روشن و واضح است که امر شارع باِید طبق شراِیط خاصِی تحقق پِیدا کند و آن شراِیط در تشکّل صورت‌مسئله و موضوع براِی آن امر، دخالت مستقِیم دارد؛ پس اتِیان مامورٌ‌به، در غِیرشراِیط و موضوعِیتِی که شارع نسبت به آن إمعان‌نظر دارد، اتِیان بغِیر ما حَکَم بهِ اللهُ و کلَّفَه الله است و باعث عدم برائت از تکلِیف و وجوب قضاِی عبادت خواهد شد.

صورت دوم شامل مواردِی است که شارع نسبت به آنها حکم به بطلان ندارد، بلکه در بعضِی از موارد نِیز امضاء کرده است؛ مانند صلاة در شارع عام[١] و صلاة در حمام، ِیا سلام به مصلِِّی[٢] و خطِیب و فردِی که در حمام است.[٣]

در اِین‌گونه موارد اگر شارع حکم به بطلان مِی‌کرد، به‌عنوان مثال طبعاً پاسخ

[١]. الکافِی، ج ٣، ص ٣٩٠.

[٢]. وسائل الشِیعة، ج ٧، ص ٢٧٠.

[٣]. همان.