پيشوايان هدايت - حكيم، سيد منذر؛ مترجم عباس جلالي - الصفحة ٨٨ - ٢ شركت امام حسن عليه السلام در فتوحات

زندانى نمود و در غلّ و زنجير جان سپرد و با آن‌ها مدفون شد و گفت: (در قيامت) انتقام خواهم گرفت.[١]

در دوران خليفه دوم عمر بن خطاب‌[٢] آزار و اذيت مردم با گرفتن جزيه از آن‌ها آغاز شد، بلكه مى‌بينيم جزيه را حتى بر اهل ذمّه‌اى كه اسلام را پذيرفته بودند به اين بهانه كه جزيه به منزله ماليت بر غلام و برده است و اسلام ماليات را از برده برنداشته، الزامى كردند. ولى بنا به نقل تاريخ‌نگاران: عمر بن عبد العزيز با اين سياست به مخالفت برخاست و جزيه را از آنان برداشت.[٣]

چنان‌كه عمر بن خطاب كوشيد تا از شخصى كه اسلام آورده بود به بهانه اين‌كه جهت پناه‌جويى به اسلام، به دين گرويده، جزيه دريافت كند. آن شخص به عمر گفت: آيين اسلام پناه و ملجأ مردم است، عمر گفت: راست گفتى: اسلام پناه و ملجأ مردم است.[٤] و در موارد زيادى جزيه مسيحيان را افزايش داد كه معروف و مشهور است.[٥]

خالد بن وليد كه سپاهيانش را براى حمله به سرزمين عراق تشويق مى‌كرد به آنان گفت: آيا نمى‌بينيد در اين سرزمين، مواد خوراكى و نعمت، چونان زمينى پر از خاك، فراوان يافت مى‌شود؟ به خدا سوگند! اگر جهاد در راه خدا و دعا در پيشگاه او را بر خود لازم نمى‌شمرديم و جز گذران زندگى هدف ديگرى نداشتيم، جا داشت بر اين منطقه يورش برده و قبل از ديگران آن را به تصرف خود درآوريم و كسانى را كه همراه با شما در جنگ و مبارزه شركت نجستند در فقر و گرسنگى قرار دهيم.

[١] . مستدرك حاكم ٣/ ٤٤٢- ٤٤٣.

[٢] . المصنف عبد الرزاق ١١/ ٢٤٥ به بعد.

[٣] . تاريخ الدولة العربيه ٢٣٥، تاريخ تمدن اسلامى ١/ ٢٧٣- ٢٧٤.

[٤] . المصنف ٦/ ٩٦.

[٥] . سنن بيهقى ٩/ ٢١٦.